به گزارش هفت صبح، جمعه ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ (۱۳ مارس ۲۰۲۶) روز پرنوسان دیگری برای بازارهای سهام جهان بود. آژانس بینالمللی انرژی و کشورهای گروه هفت دست به اقدام بیسابقهای زدند و ذخایر استراتژیک نفت را آزاد کردند تا شاید بتوانند بحران را مهار کنند، اما قیمت نفت خام همچنان بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه جا خوش کرده بود و این یعنی ریسکهای تورمی و رکودی دست از سر بازارهای مالی برنمیداشت.
آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت توسط آژانس بینالمللی انرژی، بزرگترین اقدام در تاریخ این نهاد بود، اما نتوانست انتظارات بازار را برای کاهش پایدار قیمتها برآورده کند. بیل فارن-پرایس، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات انرژی آکسفورد، این اقدام را "یک چسب زخم بر روی یک مشکل بسیار بزرگتر" توصیف کرد و هشدار داد که از دست رفتن حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از تولیدات خلیج فارس، مقیاس این چالش را نشان میدهد. مارتین ما از موسسه فناوری سنگاپور هم تأکید کرد که آزادسازی ذخایر فقط میتواند «تأثیر موقتی» داشته باشد و تا وقتی خطر برای عرضه وجود دارد، قیمت نفت بالا میماند.
سقوط هماهنگ بورسهای آسیایی
بورسهای آسیایی روز جمعه را با افت قابل توجهی شروع کردند. شاخص «نیکی ۲۲۵» ژاپن ۱.۴ درصد پایین آمد و به ۵۳,۶۹۳ واحد رسید، در حالی که همین شاخص در روزهای اول بحران افت ۵ درصدی را هم تجربه کرده بود. شاخص «کوسپی» کره جنوبی ۱.۷ درصد سقوط کرد و به ۵,۴۸۷ واحد رسید. کره جنوبی که دوشنبه به خاطر تعطیلات رسمی بسته بود، در اولین روز معاملاتی بعد از تشدید بحران، بیش از ۷ درصد ریزش کرده بود.
چین و هنگکنگ هم از این موج در امان نماندند. شاخص ترکیبی شانگهای ۱ درصد افت کرد و به ۴,۰۸۷ واحد رسید و شاخص «هنگسنگ» هم ۱.۱ درصد پایین آمد و در ۲۵,۴۵۰ واحد ایستاد. در هند هم شاخص سانسکس ۱.۲ درصد کاهش یافت و به ۷۵,۱۸۰ واحد رسید.
شرکتهای صادراتمحور ژاپن مثل تویوتا، پاناسونیک و سونی بیشترین آسیب را دیدند. بحران انرژی کشورهای آسیایی را که وابستگی شدیدی به نفت و گاز خلیج فارس دارند، حسابی به دردسر انداخته. از بنگلادش که فروش سوخت را محدود کرده و صفهای طولانی جلوی پمپبنزینها شکل گرفته، تا کره جنوبی که برای اولین بار در ۳۰ سال گذشته سقف قیمت سوخت تعیین کرده، همه و همه نشان میدهند این بحران چقدر عمیق است.
ادامه روند نزولی بورسهای اروپایی
اروپا هم از این قاعده مستثنی نبود. بازارهای سهام اروپا تحت تأثیر رشد بهای نفت و افزایش قیمت طلا و فلزات گرانبها، با کاهش شدید مواجه شدند. شاخص یورو استاکس ۵۰ در شروع معاملات ۲ درصد از ارزش خود را از دست داد و شاخص پاناروپایی استاکس ۶۰۰ هم حدود ۱.۸ درصد پایین آمد.
در آلمان، شاخص دکس ۳۰ یک درصد و در فرانسه، شاخص کاک ۴۰ بیش از ۱.۴ درصد ریزش کردند. ایتالیا و اسپانیا وضعیت بدتری داشتند؛ شاخص فوتسی میب ایتالیا حدود ۱.۸ درصد و شاخص ایبکس ۳۵ اسپانیا بیش از ۲ درصد سقوط کرد. در بریتانیا هم شاخص فوتسی ۱۰۰ حدود ۲.۶ درصد کاهش یافت.
نفت خام برنت دوشنبه به نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسیده بود و قیمت گاز در بریتانیا بیش از ۴۶ درصد جهش کرد و به بالاترین سطح در سه سال اخیر رسید. شرکت «قطر انرژی» که یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز جهان است، بعد از حملات نظامی به تأسیساتش، تولید را متوقف کرد و این آتش قیمت گاز را شعلهورتر کرد. کرایه یک ابرنفتکش برای حمل نفت از خاورمیانه به چین هم به رقم بیسابقه بیش از ۴۰۰ هزار دلار در روز رسید؛ یعنی تقریباً دو برابر هفته قبل.
بازارهای آمریکا و نگرانی از تورم
آمریکا هم بیآسیب نماند. شاخص صنعتی داو جونز در همان دقایق اولیه معاملات نزدیک به ۹۰۰ واحد سقوط کرد. شاخصهای اساندپی ۵۰۰ و نزدک هم به دنبال ریزش شدید بازارهای اروپایی، کاهش یافتند. قراردادهای آتی آمریکا یکشنبه با افت شروع شده بودند؛ ایمینی S&P 500 بیش از ۱.۶ درصد و ایمینی نزدک بیش از ۲ درصد پایین آمده بودند.
قیمت بنزین در آمریکا هم از مرز ۳.۵۰ دلار در هر گالن عبور کرد که افزایش ۱۱ درصدی را نشان میداد. ترس از این وجود دارد که افزایش قیمتها همان اثری را بگذارد که حمله روسیه به اوکراین گذاشت؛ یعنی بالا رفتن هزینه انرژی و افزایش قیمتها برای کسبوکارها و مصرفکنندگان در سراسر جهان.
واکنش سیاستگذاران و چشمانداز بازار
کشورهای گروه هفت (جی ۷) چندین نشست اضطراری برای بررسی پیامدهای اقتصادی این درگیری برگزار کردهاند. آژانس بینالمللی انرژی با آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک، بزرگترین اقدام تاریخش را انجام داد، اما این کار نتوانست قیمتها را برای همیشه پایین بیاورد.
تحلیلگران گلدمن ساکس پیشبینیشان از قیمت نفت در سهماهه دوم سال را ۱۰ دلار بالا بردند و به ۷۶ دلار برای هر بشکه رساندند، اما هشدار دادند که اگر اختلال در تنگه هرمز پنج هفته ادامه پیدا کند، قیمت هر بشکه نفت میتواند تا ۱۰۰ دلار هم بالا برود. عدنان مزراعی از مؤسسه اقتصاد بینالملل پترسون میگوید افزایش قیمت نفت با توجه به توقف تولید در بعضی کشورهای خلیج فارس و نشانههای طولانی شدن درگیری در منطقه قابل پیشبینی بوده و مردم کمکم دارند میفهمند که این بحران به این زودیها تمام نمیشود.
بازارهای سهام جهانی همچنان زیر سایه شوک ماندگار نفت بالای ۱۰۰ دلار بودند. آزادسازی بیسابقه ذخایر استراتژیک نفت توسط آژانس بینالمللی انرژی نتوانست انتظارات بازار را برای کاهش پایدار قیمتها برآورده کند و ریسکهای تورمی و رکودی را تشدید کرد.
بورسهای آسیایی با افت هماهنگ ۱ تا ۲ درصدی روبهرو شدند و کشورهای این قاره دست به اقدامات اضطراری مثل سهمیهبندی سوخت و تعیین سقف قیمت زدهاند. بازارهای اروپایی هم کاهش ۲ تا ۳ درصدی را تجربه کردند و شاخصهای آمریکا با ریزش سنگین باز شدند.
تداوم بسته بودن تنگه هرمز، کاهش تولید کشورهای خلیج فارس و افزایش هزینههای حملونقل و بیمه، همه نشان میدهند که بازارهای جهانی باید خودشان را برای یک دوره طولانیتر با قیمتهای بالای انرژی آماده کنند. این موضوع میتواند برنامه بانکهای مرکزی برای کاهش نرخ بهره را هم به تعویق بیندازد.
