هفت صبح| در میانه جنگ نفت تحریمی ایران با قیمتی بالاتر از نفت برنت، معامله شد. این اتفاق خلاف تمام منطق اقتصادی سالهای اخیر بازار بوده است؛ زیرا نفت ایران همیشه با تخفیفی بین ۸ تا ۱۲ دلار به فروش میرسید، حالا با نرخهای متفاوت معامله میشود.برای اولین بار نفت تحریمی ایران با قیمتی بالاتر از نفت برنت، معامله شد. بلومبرگ گزارش داده که نفت ایران با پریمیوم (حق بیمه) حدود ۲.۱۰ دلار بالاتر از برنت به فروش میرسد. این جهش بیسابقه حاصل یک توفان کامل از تحولات ژئوپلیتیک و تغییرات ساختاری در بازار جهانی نفت است.
اولین و مهمترین عامل این تغییر، بسته شدن عملی تنگه هرمز به روی نفتکشهای سایر کشورهاست. در حالی که نفتکشهای ایرانی با پرچم و حمایت نیروهای مسلح ایران به ترددشان ادامه میدهند، در مقابل صادرات نفت عربستان، عراق، امارات و کویت عملاً متوقف شده. ایران که کنترل تنگه را در دست دارد، عملاً میتواند انحصارگر فروش نفت در منطقه را به دست بگیرد و مشتریهایی که به نفت خاورمیانه نیاز دارند، خرید نفت ایران با قیمت بالاتر را میخرند.
از طرف دیگر مجوز موقت آمریکا در خرید نفت ایران باعث افزایش تقاضا برای نفت ایران شده، درواقع دولت ترامپ همزمان با تشدید جنگ، مجوزی موقت صادر کرده که به نفتکشهای مرتبط با ایران اجازه میدهد محمولههای از پیش بارگیری شده را بفروشند، این مجوز که با هدف کاهش قیمتهای سرسامآور نفت است و از ۱۱۰ دلار هم گذشته صادر شده، عملاً به نفع شبکههای فروش نفت ایران تموم شده. واسطهها و نفتی که قبلاً با تخفیفهای عمیق کار میکردند، حالا میتوانند نفت را با قیمت بازار بالاتر بفروشند.
عامل موثر دیگر در افزایش قیمت نفت ایران حذف هزینههای ترانزیت و تخفیفهای اجباری است. در شرایط عادی، نفت ایران به خاطر تحریمها و ریسک حمل، تخفیفهای سنگین داشت. اما حالا با بسته شدن مسیر رقبا، خریدارها خودشان به ایران مراجعه میکنند. هزینههای سنگین ترانشیپمنت که همان انتقال کشتی به کشتی است از معادله حذف شدن و این سود اضافی مستقیم در اختیار فروشندههای نفت ایران قرار میگیرد.
پیامدهای مهم جنگ برای بازار جهانی نفت
این اتفاق دو پیامد مهم برای بازار جهانی نفت دارد؛ اول، تثبیت حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک در سطوح بالاست. کارشناسهای مؤسسه پیجیآیام تخمین میزنند که قیمت نفت در قراردادهای مارس تا ژوئن ۲۰۲۶ بین ۹۰ تا ۱۲۰ دلار باقی میماند. دلیل اصلیش اینه که پاکسازی مینهای هوشمندی که ایران در تنگه هرمز کار گذاشته، ماهها طول میکشد یعنی حتی اگر جنگ تموم شود، برگشتن به شرایط عادی هفتهها و ماهها طول میکشد.
دوم، تغییر معادله قدرت در اوپک است؛ ایران که قبل از جنگ پنجمین تولیدکننده بزرگ اوپک بود با حدود ۳.۳ میلیون بشکه در روز، حالا با حذف رقبای منطقهای، عملاً در کوتاهمدت تبدیل به تأمینکننده مسلط نفت خاورمیانه شد، این موقعیت حتی بعد از بازگشایی تنگه هرمز میتواند یک اهرم مذاکره قدرتمند برای ایران در اوپک باشد. از منظر اقتصاد ایران، این اتفاق یک پیروزی مالی موقت است. درآمدهای نفتی روزانه جهش کرده و تداوم آن میتواند شرایط اقتصادی ایران را تغییر دهد. گلدمن ساکس تخمین زده که درآمد روزانه نفت ایران در مارس ۲۰۲۶ به حدود ۱۳۹ میلیون دلار در روز رسیده که نسبت به ماه قبل ۲۵ میلیون دلار بیشتر است.
صادرات نفت ایران الان از میانگین ۲.۲ میلیون بشکه در روز قبل از جنگ بیشتر شده، علاوه بر این، ایران از هر کشتی تجاری در حال عبور از تنگه هرمز تا ۲ میلیون دلار عوارض ترانزیتی دریافت میکند. با توجه به تردد صدها کشتی در این مسیر، یک منبع درآمد جدید و قابل توجه برای خزانه ایران ایجاد شدهاست. اما این درآمدها چرا به دست اومده؟ جنگ هزینههای سنگینی به اقتصاد ایران تحمیل کرده، بر اساس گزارش صندوق بینالمللی پول، ایران برای متعادل کردن بودجه خودش به نفت حدود ۱۶۴ دلار در هر بشکه نیاز دارد با وجود قیمتهای فعلی، کسری بودجه همچنان پابرجاست.
افزایش قیمت نفت ایران به بالاتر از نفت برنت، یک پیروزی تاکتیکی و موقت است که حاصل بسته شدن تنگه هرمز و حذف رقبا به دست آمده، ایران در کوتاهمدت درآمدهای نفتی بالاتری کسب میکند و حتی یک منبع درآمد جدید از عوارض ترانزیتی به دست آورده، اما این دستاوردها باید پایدار شود. مهمتر از همه، این جنگ باعث شد که اقتصاد ایران برای کسب درآمد نفتی، به جای رقابت در بازار آزاد، به کنترل فیزیکی روی گذرگاه استراتژیک متمرکز شود. اگر زمانی تنگه هرمز بازگشایی شود و رقبا برگردند، این حق بیمه قیمتی پایدار خواهد ماند و ایران دیگر با چالش فروش نفت با تخفیف مواجه نمیشود، چون رژیم جدیدی برای فروش نفت تنگه هرمز تعریف خواهد شد.
