هفت صبح| در هشتمین روز از آغاز جنگ گسترده آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، موشکها انبارهای سوخت در تهران و کرج را مورد هدف قرار دادند. پالایشگاه تهران مورد اصابت قرار گرفته و آتش در چند نقطه از پایتخت زبانه میکشد. اما در داخل ایران، خبری از بحران سوخت نیست. دولت اعلام کرده که با کاهش ذخایر پیش از حملات، اکنون شبکه توزیع از مسیرهای جایگزین به کار خود ادامه میدهد. در سوی دیگر این معادله، آمریکا با افزایش ۴۰ سنتی قیمت بنزین در برخی ایالتها مواجه شده و نفت برنت از مرز ۹۰ دلار عبور کرده است. گزارشها حکایت از محاسبات غلط آغازگران جنگ دارد و پیامدهای آن دامن مردم آمریکا را گرفته و حالا به تلافی مخازن سوخت کلانشهرهای ایران را هدف قرار دادهاند.
شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در بیانیهای رسمی اعلام کرد که در پی حملات موشکی به تأسیسات زیرزمینی، آتشسوزی رخ داده است. تصاویر ماهوارهای که ساعاتی بعد از آن منتشر شد، ستونهای دود غلیظی را در چند کیلومتری غرب تهران نشان میداد. منابع محلی از شنیده شدن صدای چند انفجار پیاپی در نزدیکی انبارهای سوخت خبر دادند. اما نکته قابل تأمل در این بیانیه رسمی، تأکید بر پایداری تأمین سوخت بود.
شرکت ملی پالایش اعلام کرد که با توجه به پیشبینی حملات احتمالی، در روزهای منتهی به جنگ، سطح ذخایر انبارهای هدفگیریشده به حداقل کاهش یافته بود. این یعنی بمبها و موشکها تا حد زیادی به انبارهایی اصابت کردند که خالی بودند. در نتیجه، به گفته مقامات ایرانی، تأمین سوخت استانهای تهران و البرز از طریق سایر انبارها و مسیرهای جایگزین ادامه دارد. آتشنشانان همچنان مشغول مهار حریق در چند نقطه هستند، اما جایگاههای سوخت پایتخت، برخلاف انتظار دشمن، همچنان فعالند و خبری از صفهای طولانی بنزین نیست. این یعنی تهران از پیش خود را برای این سناریو آماده کرده بود.
افزایش قیمت بنزین در آمریکا
در نقطه مقابل، معادله انرژی در آمریکا کاملاً متفاوت است. بر اساس دادههای انجمن اتومبیل آمریکا، از آغاز جنگ، میانگین قیمت بنزین در این کشور ۱۱ درصد افزایش یافته و به ۳.۳۲ دلار در هر گالن رسیده است. این بالاترین سطح قیمت از سپتامبر ۲۰۲۴ است. اما شدت افزایش در برخی ایالتها به مراتب بیشتر بوده است.
در جورجیا، یکی از ایالتهای چرخشی در انتخابات، قیمت بنزین در عرض چند روز ۴۰.۱ سنت جهش کرده است. ایندیانا با ۴۴.۳ سنت و ویرجینیای غربی با ۴۳.۹ سنت افزایش، در رتبههای بعدی قرار دارند. در لوئیزیانا نیز که معمولاً یکی از ارزانترین ایالتها برای بنزین است، مردم شاهد افزایش ۴۰ سنتی قیمتها بودهاند. گازوئیل نیز وضعیت وخیمتری دارد. قیمت این سوخت که ستون فقرات حملونقل و لجستیک آمریکاست، ۱۵ درصد افزایش یافته و به ۴.۳۳ دلار در هر گالن رسیده است؛ بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۳. هر جهش در قیمت گازوئیل، به معنای افزایش قیمت همه کالاهاست؛ از مواد غذایی در سوپرمارکتها گرفته تا مبلمان و پوشاک.
دلیل این افزایش مشخص است بسته شدن عملی تنگه هرمز و توقف صادرات نفت منطقه، تقاضا برای نفت آمریکا را در بازارهای جهانی افزایش داده است. آمریکا با وجود اینکه بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است، همچنان روزانه میلیونها بشکه نفت وارد میکند و بازار داخلیاش به شدت به تحولات جهانی وابسته است. هرچند مقامات این کشور مدعی شدهاند که قیمت سوخت در آمریکا ارتباطی به بسته شدن تنگه هرمز ندارد اما واقعیت چیز دیگری را نشان میدهد.
در بازارهای جهانی، قیمت نفت برنت از مرز ۹۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است. این جهش بیسابقه از آوریل ۲۰۲۰ تاکنون بیسابقه است و بزرگترین افزایش هفتگی را ثبت کرده است. پیشبینیها حاکی از آن است که اگر بحران ادامه یابد، قیمت بنزین در آمریکا میتواند به ۳.۵۰ تا ۳.۷۰ دلار در هر گالن نیز برسد. این ارقام برای اقتصاد آمریکا یک کابوس تورمی را تداعی میکند.
دایان سوانک، اقتصاددان ارشد KPMG، هشدار میدهد که افزایش قیمت انرژی در شرایطی رخ میدهد که تورم پیش از بحران نیز نشانههایی از شتاب گرفتن داشت. این یعنی فدرال رزرو در یک تکلیف دوگانه گرفتار شده است: از یک سو باید برای مهار تورم نرخ بهره را بالا نگه دارد، از سوی دیگر افزایش نرخ بهره میتواند اقتصاد را به رکود بکشاند. برای مردم عادی، این به معنای تصمیمگیریهای سختتر است.
افزایش قیمت بنزین مردم آمریکا را مجبور کرده تا سفرهای روزانه را محدود کند و بیشتر در خانه بمانند، این افزایش قیمت بنزین به معنای حذف برخی هزینهها از سبد خانوار است.
بحران در اسرائیل
در اسرائیل اما وضعیت بحرانیتر است. سپاه پاسداران ایران با انجام بیست و هفتمین مرحله از عملیات «وعده صادق ۴» اعلام کرد که با استفاده از موشکهای جدید خیبرشکن با قابلیت هدایت تا نقطه اصابت، پالایشگاه حیفا را هدف گرفته است. این حمله در شرایطی رخ داد که پالایشگاه حیفا، بزرگترین تأمینکننده سوخت اسرائیل، پیش از این نیز در جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ به شدت آسیب دیده بود. بر اساس گزارشهای ژوئیه ۲۰۲۵، کابینه رژیم صهیونیستی مجبور به صدور فرمان اضطراری برای بازسازی این پالایشگاه شد، زیرا این تأسیسات حدود دو سوم سوخت مصرفی سرزمینهای اشغالی را تأمین میکند.
شهردار حیفا، یونا یاهف، پس از حملات ژوئن اعلام کرد که این پالایشگاه «تهدیدی جدی و وجودی» برای شهر محسوب میشود و خواستار انتقال دائمی آن شد. حالا با حمله مجدد، این پالایشگاه بار دیگر از مدار خارج شده است. همزمان، وزارت انرژی رژیم صهیونیستی دستور تعطیلی موقت میدان گازی کاریش و شاید لویاتان را نیز صادر کرده است. این میادین نه تنها گاز مورد نیاز داخلی را تأمین میکنند، بلکه صادرات به مصر را نیز تحت تأثیر قرار دادهاند. در نتیجه، اسرائیل با یک بحران چندبعدی سوخت مواجه است که دامنه آن از بنزین خودروها تا گاز نیروگاهها را در بر میگیرد.
وعدههای پوشالی ترامپ
دونالد ترامپ پیش از آغاز جنگ وعده داده بود که قیمت انرژی را در ۱۲ ماه اول ریاستجمهوری خود به نصف کاهش خواهد داد. او در سخنرانیهای انتخاباتی خود بارها تأکید کرده بود: «ما قیمت انرژی و برق را در ۱۲ ماه به نصف کاهش میدهیم، نه فقط برای کسبوکارها، که برای همه آمریکاییها و خانوادههایشان.» حالا اما آمارها خلاف این وعده را نشان میدهند. قبوض گاز خانوارهای آمریکایی ۲۲ درصد افزایش یافته و بدهی معوق خانوارها برای پرداخت قبوض انرژی به ۲۳ میلیارد دلار رسیده است.
جنگ با ایران، این وضعیت را وخیمتر کرده است. تحلیلگران معتقدند که واشنگتن در محاسبات خود مرتکب دو اشتباه بزرگ شده است. نخست، تصور میکرد که با هدفگیری انبارهای سوخت ایران میتواند فشار حداکثری را بر مردم ایران تحمیل کند، غافل از اینکه تهران از پیش برای این سناریو آماده شده و ذخایر خود را جابهجا کرده بود. دوم، تأثیر روانی و اقتصادی بسته شدن تنگه هرمز بر بازارهای جهانی را دستکم گرفته بود.
نتیجه این محاسبات غلط را اکنون مردم آمریکا در جایگاههای سوخت خود میبینند. قیمت بنزین که در هفته گذشته ۱۱ درصد افزایش یافته، حتی در ایالتهای جمهوریخواه نیز با نارضایتی مواجه شده است. ریچارد سول، یک کهنهسرباز ۶۹ ساله نیروی هوایی که به ترامپ رأی داده، میگوید در جایگاه سوخت کمی دارد، اما تحلیلگران هشدار میدهند که با ادامه جنگ و افزایش قیمتها، این «کمی درد» میتواند به یک «درد مزمن» برای جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای نوامبر تبدیل شود.
تبعات بحران سوخت در سرزمینهای اشغالی
یک هفته از آغاز جنگ میگذرد و تصویری که در برابر چشمان ما قرار دارد، درس عبرتی برای آغازگران این درگیری است. ایران با وجود هدفگیری انبارهای سوخت و پالایشگاههایش، توانسته است شبکه توزیع را پایدار نگه دارد. در مقابل، آمریکا که خود را برای یک جنگ برقآسا آماده کرده بود، اکنون با موجی از افزایش قیمت سوخت مواجه است که سفرههای مردمش را هدف گرفته است. اسرائیل اما در بدترین وضعیت قرار دارد. پالایشگاه حیفا، که ستون فقرات انرژی این رژیم است، برای دومین بار ظرف یک سال هدف گرفته شده و میادین گازی نیز به حالت تعلیق درآمدهاند.
بحران سوخت در سرزمینهای اشغالی میتواند در هفتههای آینده به یک بحران انسانی تبدیل شود. شاید مهمترین درس این روزها، شکنندگی اقتصادهای مدرن در برابر ناامنیهای ژئوپلیتیکی باشد. آمریکا با وجود همه پیشرفتهایش، هنوز از افزایش قیمت بنزین در ایالت جورجیا تا انتخاب کنگره را تحت تأثیر قرار میگیرد.
اسرائیل با وجود همه تجهیزات پیشرفته، با یک حمله موشکی به پالایشگاه حیفا در آستانه بحران سوخت قرار میگیرد و ایران با وجود تحریمها، توانسته است با برنامهریزی قبلی، از یک بحران داخلی جلوگیری کند. در پایان این مسیر، یک حقیقت آشکار میشود: در جنگ امروز، نه فقط موشکها، که قیمت بنزین، دسترسی به سوخت و قبوض گاز، سلاحهای تعیینکننده هستند و این بار، به نظر میرسد آغازگران جنگ در محاسبه این معادله دچار خطای راهبردی شدهاند.
