به گزارش هفت صبح، دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴، روزی فراموشنشدنی برای بازار انرژی اروپا بود. قیمت گاز طبیعی در مرجع اصلی اروپا (TTF هلند) با جهشی ، بیش از ۴۵ درصد افزایش یافت و به ۴۶.۴۱ یورو در هر مگاوات ساعت رسید. برخی منابع از افزایش نزدیک به ۵۰ درصد خبر دادند. این بزرگترین جهش قیمت گاز در اروپا از زمان بحران انرژی ۲۰۲۲ است. قیمت گاز در بریتانیا نیز بیش از ۲۵ درصد افزایش یافت. در بازار آسیا نیز شاخص JKM که قیمت گاز مایع را نشان میدهد، حدود ۳۹ درصد جهش کرد. اما علت این جهش چیست؟ در یک کلام: تنگه هرمز.
حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکند. قطر، یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز جهان، تقریباً تمام صادرات خود را از این مسیر انجام میدهد. در روزهای اخیر، شرکت انرژی قطر اعلام کرد که تولید «ال آن جی» را به دلیل حملات نظامی به تأسیسات خود متوقف کرده است. دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد که ترافیک دریایی در تنگه هرمز حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است. حداقل ۱۳ کشتی حملکننده گاز که در شرق این گذرگاه بودند، مسیر خود را تغییر داده و بازگشتهاند. کریستین کوپل، تحلیلگر ارشد مؤسسه ICIS، هشدار میدهد: «اگر اختلال در این مسیر بیش از ۱۴ روز طول بکشد، اروپا مجبور به برداشت اجباری از ذخایر استراتژیک خود خواهد شد.»
اما مشکل فقط به تنگه هرمز ختم نمیشود. اروپا با یک بحران داخلی نیز مواجه است. یک زمستان بسیار سرد، ذخایر گازی کشورهای اروپایی را به پایینترین سطح ۱۵ سال اخیر رسانده است. بر اساس دادههای موسسه گاز اروپا، ذخایر گازی اروپا در اواخر فوریه تنها حدود ۳۰.۹ درصد ظرفیت داشت. شش کشور اروپایی از جمله آلمان، فرانسه و هلند، ذخایر زیر ۲۵ درصد را گزارش کردهاند. آلمان، بزرگترین اقتصاد اروپا، با ذخایر ۲۰.۵ درصدی، در شرایط بحرانی قرار دارد. در شرایط عادی، ذخایر اروپا در این موقع از سال باید حدود ۴۷ درصد باشد. شکاف ۱۵ تا ۱۶ درصدی، نشاندهنده عمق بحران است. تحلیلگران هشدار میدهند که اروپا با کمترین ذخیرهسازی در ۱۵ سال اخیر، فصل گرمایش را به پایان خواهد برد و سطح ذخایر تا ابتدای آوریل به ۲۰ درصد خواهد رسید.
اروپا زیر تیغ کمبود گاز
اگر زمستان برای اروپا سخت بود، تابستان میتواند کابوسوار باشد. اروپا باید تا پیش از زمستان آینده، ذخایر خود را به ۹۰ درصد برساند. این یعنی تزریق حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد از ظرفیت کل مخازن در ماههای گرم سال. اما با بسته شدن تنگه هرمز و کاهش عرضه قطر، اروپا باید برای جذب محمولههای گاز مایع (LNG) با آسیا رقابت کند. گلدمن ساکس هشدار میدهد که اگر اختلال در تنگه هرمز یک ماه ادامه یابد، قیمت گاز در اروپا دو برابر خواهد شد و به ۶۲ یورو در هر مگاوات ساعت میرسد. در سناریوی بدبینانهتر، با اختلال بیش از دو ماه، قیمت میتواند از ۱۰۰ یورو عبور کند. مؤسسه اقتصاد انرژی دانشگاه کلن نیز تأکید میکند که اروپا برای پر کردن ذخایر خود باید از آوریل تا سپتامبر، پایانههای واردات گاز مایع را با بیش از ۸۰ درصد ظرفیت فعال کند، در حالی که این رقم در سال گذشته ۵۸ درصد بود.
افزایش ۵۰ درصدی قیمت گاز، ترجمهای ساده به زبان مردم دارد: قبضهای گاز بالاتر، گرمایش کمتر، و زندگی سختتر. در آلمان، جایی که ذخایر گازی به ۲۰.۵ درصد رسیده، خانوارها ممکن است با محدودیتهای مصرف مواجه شوند. در فرانسه با ذخایر ۲۱.۱ درصدی و هلند با ۱۱.۸ درصدی، وضعیت وخیمتر است. اما آسیب اصلی متوجه صنایع انرژیبر اروپاست. شرکتهایی مانند BASF در آلمان، که در بحران ۲۰۲۲ با کاهش تولید مواجه شدند، بار دیگر در آستانه تعطیلی خطوط تولید خود قرار دارند. انرژیگران، به معنای تولید گرانتر، رقابت کمتر و در نهایت، تعطیلی کارخانههاست. بر اساس گزارش بلومبرگ، بخشی از آسیب این بحران به دلیل کاهش ذخایر اروپا است. این در حالی است که زمستان ۲۰۲۶ به پایان نرسیده است و همچنان احتمال دارد که شوک جدیدی به بازار انرژی اروپا وارد شود.
تجربه سالهای اخیر نشان داده که ذخیرهسازی گاز، نه یک انتخاب، که یک ضرورت راهبردی است. تقاضای گاز در فصل زمستان به طور متوسط ۲ تا ۳ برابر افزایش مییابد. بدون ذخایر کافی، کشورها مجبورند گاز را با قیمتهای بالا وارد کنند یا با کاهش تولید صنعتی و قطع تأمین گاز خانگی مواجه شوند. ذخیرهسازی به شرکتهای انرژی این امکان را میدهد که گاز مورد نیاز اوج مصرف را از ذخایر پر شده در فصل تابستان تأمین کنند. این امر به مدیریت نوسانات شدید قیمت کمک شایانی میکند. اما مهمتر از آن، استقلال عملیاتی است. اتکا به منابع وارداتی گاز، به ویژه از یک یا چند کشور خاص، آسیبپذیری سیاسی ایجاد میکند. همانطور که در مورد آلمان و روسیه دیده شد، ابزارهای انرژی میتوانند به سرعت به ابزارهای فشار ژئوپلیتیکی تبدیل شوند.
در حال حاضر داشتن ذخایر کافی، به کشور اجازه میدهد تا در برابر فشارهای سیاسی مقاومت کرده و مذاکرات را از موضع قدرت پیش ببرد. تأمین گاز برای نیروگاههای تولید برق، بخش گرمایش خانگی و صنایع اساسی، یک الزام غیرقابل مذاکره است. در صورت بروز اختلال در خطوط لوله صادراتی، زیرساختهای ذخیرهسازی به عنوان بافر حیاتی عمل میکنند. این ذخایر تضمین میکنند که زیرساختهای حیاتی کشور حتی برای چند هفته یا چند ماه در شرایط اضطراری به کار خود ادامه دهند تا جایگزینهای وارداتی جدید شناسایی و عملیاتی شوند.، روایت قبضهای سنگینتر، کارخانههای خاموشتر و خانههای سردتر جدی شده است. اگر جنگ ادامه یابد و تنگه هرمز بسته بماند، اروپا با چالشی بیسابقه مواجه خواهد شد. پر کردن ذخایر خالی، در شرایطی که رقیب قدرتمندی چون آسیا در بازار حضور دارد، تقریباً غیرممکن به نظر میرسد. گلدمن ساکس پیشبینی کرده است که در صورت تداوم بحران، قیمت گاز در اروپا میتواند تا ۱۰۰ یورو در هر مگاوات ساعت افزایش یابد. رقمی که یادآور روزهای تاریک ۲۰۲۲ است. روزهایی که اروپا تصور میکرد برای همیشه تمام شده است. اما تاریخ، همیشه خود را تکرار میکند شاید تنها یک درس باقی بماند؛ ذخیرهسازی گاز، سرمایهگذاری در امنیت ملی است و اروپا، این درس را به گرانی آموخته است.
