هفت صبح| شانزدهمین روز از حملات نظامی اسرائیل و آمریکا علیه ایران در حالی پشت سر گذاشته شد که بازارهای جهانی انرژی یک شوک قیمتی بیسابقه را به نمایش گذاشته است. تنگه هرمز همچنان بسته مانده و مسیر حدود یکپنجم از نفت و گاز طبیعی مایع جهان را مسدود کرده است. این اتفاق زنجیره تأمین سوخت حملونقل را در سراسر جهان با اختلال جدی روبهرو ساخته و آژانس بینالمللی انرژی آن را بزرگترین شوک عرضه نفت در تاریخ توصیف کرده است.
نفت برنت که پیش از جنگ در محدوده ۶۰ تا ۶۸ دلار نوسان میکرد، حالا از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه گذشته و در اوج خود تا ۱۲۰ دلار هم بالا رفته بود. این افزایش بیش از ۴۰ درصدی قیمت نفت خام، مستقیماً روی قیمت بنزین و سایر فرآوردههای نفتی در سراسر جهان تأثیر گذاشته و خانوارها را در نقاط مختلف کره زمین زیر فشار قرار داده است. در این گزارش نگاهی میاندازیم به کشورهایی که بیشترین افزایش قیمت بنزین را در این مدت تجربه کردهاند.
در آمریکا، قیمت بنزین از ۲۸ فوریه که حملات شروع شد تا روز شانزدهم جنگ، در برخی ایالتها ۸۰ درصد بالا رفته و به بالای ۵ دلار رسیده اما میانگین ۳.۴۸ دلار در هر گالن رسیده است. این بالاترین سطح قیمت بنزین در آمریکا از سال ۲۰۲۴ به حساب میآید. به ازای هر یک دلار افزایش قیمت نفت خام، قیمت بنزین در آمریکا ۲.۵ سنت بالا میرود.
قیمت بنزین در آمریکا یک دست نیست. کالیفرنیا با میانگین ۵.۲۰ دلار در هر گالن، گرانترین بنزین را دارد و بعد از آن ایالتهای واشنگتن با ۴.۶۳ دلار، هاوایی با ۴.۵۲ دلار و نوادا و اورگن با کمی بیش از ۴ دلار قرار گرفتهاند. در نقطه مقابل، ایالتهایی مثل آرکانزاس، میزوری، اکلاهما و کانزاس هنوز قیمت زیر ۳ دلار را تجربه میکنند. این شکاف قیمتی نشان میدهد که مالیاتها، هزینههای پالایش و توزیع در ایالتهای مختلف چقدر با هم فرق میکند.
اروپا؛ از رکوردشکنی در فرانسه تا سفرهای فرامرزی برای سوخت ارزانتر
اروپا که به شدت به واردات انرژی وابسته است، یکی از شدیدترین شوکهای قیمتی را پشت سر میگذارد. در فرانسه، قیمت گازوئیل برای اولین بار از تابستان ۲۰۲۲ به مرز ۲ یورو در هر لیتر رسید. در بلغارستان، قیمت سوخت از اول مارس حدود ۱۰ یورو در هر لیتر بالا رفته که بیشترین رشد مربوط به گازوئیل بوده است.اما بوسنی و هرزگوین رکورددار افزایش قیمت در اروپاست. در منطقه جمهوری صربسک این کشور، قیمت گازوئیل ۲۵ درصد جهش داشته که بزرگترین افزایش ثبتشده در میان کشورهای اروپایی به شمار میرود.
تحلیل بانک هلندی ING نشان میدهد که هزینه پر کردن باک ۵۰ لیتری در کشورهای اصلی منطقه یورو به بالاترین سطح از بحران انرژی ۲۰۲۲ برگشته است. در ایتالیا، قیمت هر باک بنزین حدود ۴.۵ یورو و در آلمان ۱۳ یورو نسبت به هفته قبل از جنگ افزایش یافته است. افزایش قیمت گازوئیل حتی شدیدتر بوده و در ایتالیا ۸.۴ یورو و در آلمان ۲۱.۵ یورو بالا رفته است.
این افزایش شدید قیمتها یک پدیده جالب را در اروپا رقم زده است: سفرهای فرامرزی برای خرید سوخت ارزانتر. رانندگان هلندی برای بنزین به بلژیک میروند و آلمانیها راهی لهستان، جمهوری چک و لوکزامبورگ میشوند تا باک ماشینشان را با قیمت کمتری پر کنند.
جنوب شرق آسیا؛ ویتنام در صدر با افزایش ۵۰ درصدی
در جنوب شرق آسیا، ویتنام بیشترین آسیب را دیده است. بر اساس دادههای گلوبال پترول، قیمت بنزین در ویتنام یک هفته پس از شروع جنگ (۹ مارس) نسبت به هفته قبل از جنگ (۲۳ فوریه) ۵۰ درصد افزایش یافته است. این بزرگترین افزایش در میان کشورهای منطقه محسوب میشود.افزایش قابل توجه قیمت در لائوس، کامبوج و سنگاپور هم ثبت شده است. اما در اندونزی افزایش قیمت فقط ۲.۸ درصد بوده که نشان میدهد دولت این کشور با سیاستهای کنترلی و یارانهای توانسته بخش عمده شوک قیمتی را مهار کند. گلوبال پترول تأکید میکند که تفاوت نرخ افزایش در کشورها عمدتاً به سیاستهای دولتها برمیگردد؛ کشورهایی که بازار سوخت آزاد دارند زودتر قیمتها را تعدیل میکنند، در حالی که دولتها در کشورهای دارای قیمتگذاری تنظیمشده، معمولاً چند هفته صبر میکنند تا ببینند تغییر قیمت دائمی است یا نه و گاهی برای جلوگیری از افزایش قیمت دخالت میکنند.
ژاپن و کره جنوبی به عنوان دو کشور وابسته به واردات انرژی، با کمبود سوخت و افزایش شدید قیمت دست و پنجه نرم میکنند. دولت کره جنوبی در حال بررسی ارائه کوپنهای انرژی اضافی برای یارانهدهی به خانوارهای آسیبپذیر است و برنامههای اضطراری برای افزایش تولید برق هستهای و زغالسنگی تدارک دیده، برای وقتی که اختلال در عرضه گاز از خاورمیانه ادامه پیدا کند.
هند که حدود ۹۰ درصد گاز مایع مصرفیاش را از خاورمیانه وارد میکند، بعد از تعطیلی تأسیسات گاز قطر، مجبور به جیرهبندی گاز برای صنایع شده است. مقامات هندی از مردم خواستهاند از خرید وحشتزده کپسولهای گاز خودداری کنند و اگر میشود به مصرف گاز شهری روی بیاورند.در آفریقا و خاورمیانه، مصر به عنوان یکی از بزرگترین واردکنندگان گندم جهان، قیمت نان یارانهای را در نانواییهای خصوصی سقفگذاری کرده تا افزایش هزینه سوخت و حملونقل به قیمت مواد غذایی سرایت نکند.
شوکی نابرابر در جهان نابرابر
شانزده روز از شروع جنگ گذشته و حالا یک تصویر نابرابر از افزایش قیمت بنزین در جهان شکل گرفته است. در آمریکا، ساکنان کالیفرنیا ۵.۲ دلار برای هر گالن میپردازند، در حالی که در کانزاس قیمت زیر ۳ دلار است. در اروپا، بوسنی ۲۵ درصد افزایش را تجربه کرده، اما آلمان با افزایش ۱۳ یورویی در هر باک دست و پنجه نرم میکند. در آسیا، ویتنام با جهش ۵۰ درصدی مواجه شده، در حالی که اندونزی با ۲.۸ درصد افزایش کمترین آسیب را دیده است.
این تفاوتها بیش از هر چیز به سیاستهای داخلی دولتها و میزان وابستگی آنها به واردات انرژی برمیگردد. کشورهایی که توانستهاند با ابزارهایی مثل یارانه، سقف قیمت، آزادسازی ذخایر استراتژیک یا تغییر در سبد انرژی خود، شوک قیمتی را مهار کنند، آسیب کمتری خوردهاند. اما تحلیلگران هشدار میدهند که اگر جنگ طولانی شود و تنگه هرمز برای مدت بیشتری بسته بماند، این شوک قیمتی به سایر بخشها مثل مواد غذایی و حملونقل هم سرایت خواهد کرد و تبعاتش گریبان همه را میگیرد، حتی آنهایی که امروز آسیب کمتری دیدهاند.
