روزنامه هفت صبح، شهنام صفاجو| فوتبالِ امروز بیشتر در انحصار تاکتیکهای تیمی مربیان دورهدیده قرار گرفته و ستارههای محدودی در برخی تیمهای متمول میتوانند یکنفره بازی را درآورند؛ اما این حکایت شامل پست دروازهبانی نمیشود و معمولاً دروازهبانها با توان فنی خود روی نتیجه بازی تاثیر میگذارند و ستاره میدان میشوند. دروازهبانی یک هنر فردی است که در 90 دقیقه خلق میشود و تماشاگر را میخکوب خود میکند.
در طول تاریخ فوتبال دروازهبانان توانمندی ظهور کرده و در فهرست بهترینها جای گرفتند که به آن میپردازیم؛ اما شروع کار با دروازهبانی است که باعث علاقه شخصی من به فوتبال شد: «ژان ماری فاف» دروازهبان بلندپرواز بلژیکی که دهه 80 میلادی سربرآورد و شگفتا در باشگاهی توپ میزد که هرگز علاقهای به آن نداشتم (بایرن) اما عکس او روی همه کتابهای درسی دبیرستانیام بود. فاف که دسامبر گذشته 70 ساله شد، سالهاست از فوتبال دور شده و در کنار خانواده خود زندگی آرامی دارد...
شروع کار
بِوِرن Beveren باشگاهی است که احتمالاً کمتر این نام را شنیدهاید؛ اما در دهه 80 میلادی از بهترین تیمهای بلژیکی بود که در اروپا هم خودنمایی میکرد. ژان ماری فاف با حضور در بِوِرن چهره شد و به تیم ملی بلژیک راه یافت. در جام جهانی 1982 و در مرحله دوم، حریف زبیگنیف بونیک نشد و 3 گل از این ستاره لهستانی خورد؛ اما بایرن مونیخ دروازهبان تازه اوج گرفته بلژیکی را استخدام کرد تا دوران جدیدی را در ایالت باواریا آغاز کند.
آقای خوب
ژان ماری فاف خیلی بلندقد نبود، اما آناتومی قدرتمند و دستهای بلندی داشت، دارای رفلکسهای سریع بود و بهخاطر سبک بازی تماشایی و سِیوهای آکروباتیکی که انجام میداد، شهرت داشت. او با وجود شخصیتی درونگرا، در مصاحبهها بسیار صریح، سرزنده و عجیب و غریب بود؛
از ویژگی رهبری ذاتی و کاریزماتیک برخوردار بود، با اعتماد به نفس ظاهر میشد، دید خاصی در مهار پنالتی داشت، سازماندهنده عالی خط دفاعی بود و همواره بازی جوانمردانه را در دستور کار خود داشت. به همین سبب در جام جهانی 1986 مکزیک لقب آقای خوب (El Simpatico) را بهدست آورد که نشان از کارایی و اخلاق حرفهای او داشت.
بلژیکیها در مکزیک تا نیمهنهایی بالا آمدند و تنها حریف لشکر یک نفره موسوم به دیهگو مارادونا نشدند تا شانس صعود به فینال را از دست بدهند؛ هرچند فاف عنوان بهترین دروازهبان جام جهانی را بهدست آورد.
فاف سال 1991 با فوتبال خداحافظی کرد و در بیشتر این 33 سالی که بازنشست شده، زندگی خود را وقف خانوادهاش کرده است. او که در کودکی زندگی روستایی سختی داشته، سه دختر به نامهای دِبی، کلی و لیندسی دارد و با همسرش کارمن سِت روزگار خوبی را پشتسر میگذارد؛ وقتی فوتبال از برنامه روزانهاش کنار رفته است.
کفش طلای قرن
ژان ماری فاف در ردهبندی کفش طلای قرن که سال 1995 توسط اتحادیه فوتبال سلطنتی بلژیک اهدا شد، روی سکوی ششم ایستاد. در این ردهبندی پل ون هیمست بهعنوان بهترین بازیکن قرن بیستم بلژیک معرفی شد و بعد از او، یان کولمانس، ویلفرد ون موئر، ریک کوپنز و میشل پرودوم قرار گرفتند.
اولین نشان بهترین دروازهبان جهان
دروازهبان محبوب بلژیکی برنده اولین دوره جایزه فدراسیون بینالمللی تاریخ و آمار فوتبال (IFFHS) نیز هست که سال 1987 با آرای هیات تحریریه این فدراسیون و کارشناسانی از قارههای مختلف، به عنوان بهترین دروازهبان جهان معرفی شد و این جایزه ویژه را از آنِ خود کرد. جایزهای که در قرن جدید، جی.جی بوفون، ایکر کاسیاس و مانوئل نویر 5 بار برنده آن شدهاند.
بهترین دروازهبانان تاریخ
طی آماری که از سال 1987 تاکنون توسط فدراسیون مذکور استخراج شده، ژان ماری فاف نهمین دروازهبان برتر چهار دهه اخیر بوده است. دروازهبانان برتر این ردهبندی به این شرح هستند: جی.جی بوفون، مانوئل نویر، ایکر کاسیاس، والتر زنگا، خوزه لوئیس چیلاورت، اولیور کان، پیتر اشمایکل، تیبو کورتوآ، ژان ماری فاف، رنات داسایف، میشل پرودوم، آندریاس کوپکه، فابین بارتز، پتر چک، آلیسون بکر، جی.جی دوناروما و ادرسون مورائس.
10 دروازهبان برتر قرن بیستم (2000 – 1900) که خیلی از ما بازی آنها را ندیدهایم هم به این شکل ردهبندی شدهاند: 1. لئو یاشین 2. گوردون بنکس (انگلیس) 3. دینوزوف (ایتالیا) 4. سپ مایر (آلمان) 5. ریکاردو زامورا (اسپانیا) 6. خوزه لوئیس چیلاورت (پاراگوئه) 7. پیتر اشمایکل (دانمارک) 8. پیتر شیلتون (انگلیس) 9. فرانتس پاننکا (چک) 10. آمادو کاریتسو (آرژانتین)
فیلم زندگی
سال 2002 ژان ماری فاف در سریال De Pfaffs که با درونمایه زندگی خانوادگی وی ساخته شده، به ستاره تلویزیون تبدیل شد. این سریال در 11 فصل و 227 قسمت تا سال 2011 از شبکه تلویزیونی VTM پخش میشد.
خانواده فاف (ژان ماری، کارمن، دِبی، کلی، لیندسی، پدربزرگ خانواده دایلبرث با نام مستعار بومپا که سال 2007 درگذشت، دامادها و نوههای فاف) در این رئالیتی شو، یک دوره 10 ساله از زندگی واقعی خود را با بینندگان تلویزیونی به اشتراک گذاشتند و محبوب بلژیکیها و هلندیها شدند.
کتاب زندگی
فاف در کتاب زندگیاش با پیشگفتار سپ مایر که سال 2021 با عنوان «زندگی من» منتشر شد، راز موفقیتاش از یک فوتبالیست خیابانی تا بهترین سنگربان جهان را فاش کرده است؛ او که همیشه میدانست از کجا آمده و به کجا رسیده و هرگز گذشتهاش را فراموش نکرده است. زندگی فردی او پشت نشان فوتبال قرار گرفته است؛
مردی که از خانوادهای پرجمعیت در روستای لِبِک (Lebbeke) واقع در استان هلندیزبان فلاندر شرقی طلوع کرد، توسط پدر و مادرش آبدیده شد، رویاپردازی کرد تا با تلاش زیاد، مهارت و جاهطلبی، شماره یک فوتبال جهان شود و دوباره به کانون زندگی خانوادگی خود برگردد. فاف در مقدمه این کتاب که روی وبسایت شخصیاش www.jmpfaff.com قرار گرفته، نوشته است: «اول باید آدم خوبی باشی، بعد دروازهبان خوبی.»
