گزیده مطالب بیان شده در نشست «سیاستگذاری حجاب و پوشش در ایران امروز: چالشها و راهبردها» را بخوانید که در دهم تیرماه در سالن ابوریحان فرهنگستان علوم برگزار شد و با کمال تعجب، خبرگزاری رسمی و دولتی ایرنا آن را پوشش داده است:
دکتر ابراهیم حاجیانی دانشیار جامعهشناسی وزارت علوم
طبق نظرسنجی یک موسسه وابسته به حوزه علمیه در سال ۱۴۰۲، ۵۲درصد زنانی که کشف حجاب کردهاند، گفتهاند بعد از قضایای مهر اقدام به کشف حجاب کردهاند. همین الان ۶۲درصد جامعه ایران موافق دخالت حاکمیت در حجاب نیستند و حتی ۶۰درصد افراد محجبه معتقدند حاکمیت نباید دخالت کند و میتوان نتیجه گرفت که جامعه به این قانون تمکین نمیکند.
قبل از اینهم سیاستهای رسمی در جمهوری اسلامی و نظام پهلوی چندان منشا اثر نبوده و گروههای سنتی جامعه هم تجارب مثبتی نداشتهاند، چون متوجه دینامیزمهای اساسی نظام اجتماعی نظیر افزایش تحصیلات، اشتغال و مشارکت زنان در جامعه و تحول نظام خانواده و رشد طلاق نیستند. با این فضا حتی اگر این سیاست درست باشد و مجریان به آن متعهد باشند، جامعه تاب تحمل اجرای آن را ندارد.
دکتر لیلا فلاحتی دانشیار مطالعات زنان پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی
محدود کردن حجاب و عفاف، صرفا به زنان و حذف عاملیت زنان و منشا آسیب خواندن آنها در این رویکرد دیده میشود و تصویری غیرمتمدن از جامعه ایران بازنمایی میشود. گویی سیستم دارد از مردانی که قبلا سمبل وطندوستی و از جانگذشتگی بودند، با تصویر «گرگ گرسنه و آماده غلتیدن به فساد»، مشروعیتزدایی میکند.
حاکمیت توصیه به زندگی حداقلی معیشتی میکند، اما از مردم میخواهد در موضوع حجاب حداکثری عمل کنند.گزارشها بر ضد کارکرد بودن این اقدامات و بروز آسیبهای امنیتی خودخواسته توسط حاکمیت تاکید دارد.مشغول کردن سیستم امنیتی کشور به حجاب باعث خلأ در مسایل مهمتر میشود. اولویت ناجا و دغدغه مردم سرقت است، نه حجاب ولی سیاستگذار ما تحت فشار، اولویتها را جابهجا و در سطحی گسترده ساختارزایی میکند.
در جایی دستور سلب مجوز توسط اصناف، آن صنف را در مقابل مردم قرار میدهد و حقوق شهروندی افراد در معرض خطر قرار میگیرد. اینجا ما توازن بین مداخلات نداریم و اولویتها را جابهجا میکنیم. با این شیوه که حاکمیت گروههای مختلف را به رسمیت نمیشناسد، گروههای منزوی دیگر را هم به میدان میآورد و بسیجی از گروههای ناراضی ایجاد میکند تا هر مسئله را تبدیل به بحران کند و معلوم نیست ما چقدر آمادگی مواجهه با آن را داشته باشیم.
حسن بنیانیان؛ مدیر گروه پیوستنگاری فرهنگی دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی
کل این دختران از نظام آموزش و پرورش ما عبور کردهاند، اما تنها ۱۵ درصدشان حجاب را حکم خدا میدانند و تنها 2/19درصد مردان با بیحجابی همسرانشان مخالف بودند.در کشور ما به دلیل استبدادزدگی تاریخی، فرهنگ استبدادی از بالا تا پایین تا خانواده وجود دارد. پدر مذهبی هم به دختر میگوید من راضی نیستم بدون حجاب بروی و شوهر هم به همسرش میگوید من رئیسم.
این پدیده فرهنگی در سیاست هم تجلی دارد و مدیریت موضوعی را که ویژگی فرهنگی دارد، به قوه قضائیه میدهیم که محور کارش قانون و اجبار است.بدحجابی نماد عدم موفقیت کل نظام شده و بخشی از عکسالعمل نظام ناشی از این است. بخشی از حساسیت ما خارجی است، بدحجابی را خیلی بزرگ کردهایم و خانواده شهدا و متدینین از آن بسیار متاثر میشوند. اما باید این ذهنیت را تعدیل کنیم. از سوی دیگر همه عوامل مثل هیات و بسیج و… بر بخش مذهبی جامعه تمرکز دارند و دشمن روی بقیه و جامعه دارد دوکوهانه میشود.
اگر قانون بدی اجرا کنیم سرعت رفتن افراد از فرهنگ اسلامی به دگراندیشی زیاد میشود. ما در برپایی شعائر دینی متوقف شدهایم. شعائر مهم است، اما کارکردش تقویت باورها است و ما به این توجه نداریم. عرضه نداریم از شعائر اخلاق درست در بیاوریم. مردمسالاری ناقص هم برخی پیامدهای فرهنگی منفی دارد، چون افراد در مجلس میخواهند رای بیاورند. یک رئیسجمهور روحانی هم برای رای آوردن میگوید مسئله ما دو تار مو نیست و جوان حس میکند این مسئله پایه مهمی ندارد.
اینها باید حل شود. بخشی از اهمیت موضوع به این دلیل است که به نماد موفقیت دشمن و شکست غرور ملی تبدیل شده و قانوننویسان به این مسئله خیلی وزن میدهند. مشکل این است که به دلیل سازوکارهای نگارش قانون، نمیتوانیم قانون خوب بنویسیم. مجالس ما به دلیل موقت بودن نمایندگان، دنبال راههای کوتاهمدت هستند. یاد نگرفتهایم نظر همه ذینفعان را لحاظ کنیم. خود مدیران نیروی انتظامی که قبلا با این موضوع مرتبط بودهاند، نقد زیادی دارند.
دکتر علیاکبر صالحی معاون فرهنگستان علوم
من سالها در غرب زندگی کردهام و خیلی از آنها با حیا هستند. ما دین را از باب مناسک وارد شدیم که چگونگیهاست، نه باب چراییها. الان جوان ما دنبال چراهاست. فقه مهم است، اما جوان امروز به چراها کار دارد. میگوید مگر انسان به چیز منع شده حریص نیست؟ مگر قرآن اکراه را در دین نفی نکرده است؟ باید به چراییهای این نسل پاسخ دهیم.ما در قانون حجاب با یک مسئله مهم طوری برخورد کردیم که در تعارض با عقل جمعی قرار گرفت. برخی در تریبونهای مقدس از واژگانی استفاده میکنند که انسان شرم میکند؛ نه در شأن لباس آنهاست و نه آن تریبون.
