هفت صبح | چاقی دیگر فقط یک مسئله ظاهری یا دغدغه مربوط به تناسب اندام نیست. مسئولان وزارت بهداشت و متخصصان غدد و تغذیه هشدار میدهند که اضافه وزن و چاقی، نشانه بر هم خوردن تعادل در بدن است و اگر از کودکی و نوجوانی جدی گرفته نشود، میتواند به بیماریهای پرهزینه و ماندگار در سالهای بعد زندگی منجر شود. آمارها نشان میدهد شیوع چاقی در ایران، به ویژه در گروه سنی 6 تا 18 سال، رو به افزایش است و حالا به یکی از نگرانیهای اصلی نظام سلامت تبدیل شده است.
ایران در جمع 10 کشور اول جهان
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت نیز چندی قبل گفته بود چاقی یا حتی کاهش وزن ناگهانی، نشانههایی از تغییرات مهم در بدن هستند که میتوانند به بیماریهای جدی مربوط باشند. رئیسی با استناد به آمارهای جهانی گفته ایران یکی از 10 کشور دارای بیشترین شیوع چاقی در جهان است. او تاکید کرده که مصرف غذاهای ناسالم در کشور بسیار زیاد و رو به افزایش است و آمارها نشان میدهد که از سال 1401 تا 1403 روند چاقی در ایران به شکل شدیدی صعودی بوده است. به گفته او، کاهش شدید فعالیت بدنی، کم تحرکی، استفاده طولانی از فضای مجازی و جایگزین شدن بازیهای دیجیتال به جای تحرک واقعی، از مهمترین دلایل این وضعیت هستند.
نوجوانان در خط مقدم بحران
به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، مشکل چاقی و اضافه وزن در گروه سنی نوجوانان بسیار نگران کننده است. او میگوید بسیاری از کودکان و نوجوانان ساعتهای زیادی از شبانه روز را بدون کوچکترین تحرک بدنی در فضای مجازی میگذرانند و همین کم تحرکی، پیامدهای جبران ناپذیری برای سلامت آنها در حال و آینده دارد. رئیسی تاکید کرده که کودکان باید روزانه دست کم یک ساعت فعالیت بدنی مانند دویدن، پریدن و بازی کردن داشته باشند، اما در عمل، فشارهای تحصیلی و سبک زندگی امروز این فرصت را از آنها گرفته است.
باور غلط درباره کودک چاق
رئیسی همچنین نسبت به یک باور اشتباه اجتماعی هشدار داده و گفته است که برخی والدین هنوز فکر میکنند کودک چاق و تپل، دوست داشتنیتر است. به گفته او، این نگاه اشتباه باعث میشود چاقی کودک به مرور تثبیت شود و در آینده هیچ کس نتواند پاسخگوی عوارض آن باشد. او تاکید کرده که بیماریهای غیرواگیر را باید از دوران کودکی جدی گرفت و اگر به دنبال پیشگیری واقعی هستیم، باید مداخلات پزشکی را به حوزه کودکان و نوجوانان ببریم.
63 درصد ایرانیها دچار اضافه وزن یا چاقی هستند
در همین راستا رئیس مرکز پژوهشهای غدد دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز آمار نگران کنندهای ارائه کرده و گفته است بر اساس آخرین مطالعات، 63 درصد از جمعیت ایران دچار اضافه وزن یا چاقی هستند. او گفته این معضل در استانهای مرکزی و شمال شرقی کشور به مرز هشدار رسیده است. به گفته این متخصص، در تهران هم حدود 70 درصد افراد بالای 20 سال دچار اضافه وزن یا چاقی هستند. این اعداد نشان میدهد چاقی فقط به یک گروه سنی یا یک شهر محدود نیست و به یک مسئله گسترده ملی تبدیل شده است.
نقش تغذیه ناسالم و مصرف قند
در همین راستا و در آخرین اظهارنظر در این مورد دکتر احمد اسماعیلزاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت نیز به موضوع چاقی کودکان و دانشآموزان اشاره کرده و توضیح داده که وضعیت تغذیه کودکان و نوجوانان به شدت تغییر کرده است. او گفته بیش از 60 تا 70 درصد میان وعدههای دانشآموزان شامل کیک، بیسکویت، آبمیوههای صنعتی و شیرهای طعمدار است؛ خوراکیهایی که قند، چربی و نمک بالایی دارند و ارزش تغذیهای آنها پایین است. اسماعیلزاده همچنین گفته مصرف قند و نوشیدنیهای شیرین در کشور بالاتر از حد توصیه شده است.
چای شیرین، نوشابه و عادتهای خطرناک
اسماعیلزاده به یک عادت رایج در برخی مناطق کشور هم اشاره کرده و گفته ایرانیها به ویژه در استانهای شمال غربی، چای زیادی مینوشند و گاهی با هر لیوان چای دو تا سه حبه قند مصرف میکنند. او میگوید اگر قند از برنامه غذایی مردم کم شود، هم به سلامت آنها کمک میشود و هم به کاهش وزنشان. او درباره نوشابه هم هشدار داده و گفته اگر هر بطری نوشابه بیش از 20 گرم قند داشته باشد، میتواند مقدار زیادی قند وارد بدن کند و حتی تعادل کلسیم و فسفر را بر هم بزند. به گفته او، گاز موجود در نوشابه هم برای بدن مناسب نیست و مصرف این نوشیدنی در کشور بیش از حد توصیه شده است. اسماعیل زاده تاکید کرده که نوشابه فقط یک نوشیدنی شیرین نیست، بلکه از عوامل مهم افزایش وزن و تهدید سلامت است.
سیاست، مدرسه و همکاری بین بخشی
اسماعیلزاده همچنین درباره بوفههای مدارس نیز هشدار داده و گفته سالم سازی محیط مدارس یکی از راههای مهم کاهش چاقی است. به گفته او، قانون بوفههای مدارس وجود دارد، اما اجرای آن ضعیف است و در عمل هنوز خوراکیهای ناسالم در بوفهها عرضه میشود. اسماعیلزاده تاکید کرده که وزارت بهداشت به تنهایی نمیتواند این مشکل را حل کند و ورود همه دستگاهها به موضوع چاقی کودکان ضروری است.
بلوغ زودرس و بحران اعتمادبهنفس در سایه چاقی
علاوه براسماعیلزاده تاکنون کارشناسان بسیار دیگری هم در این مورد بارها اظهارنظر کردهاند. دکتر مجید حمدیپور، متخصص تغذیه نیز، به عنوان یکی از همین کارشناسان با نگاهی متفاوت به بحران افزایش وزن در سنین پایین، معتقد است که چاقی کودکان فقط قلب و کبد آنها را نشانه نرفته، بلکه تعادل هورمونی و سلامت روان آنها را هم به هم ریخته است. به گفته او، یکی از پیامدهای نگرانکننده چاقی در دختران و پسران نوجوان، «بلوغ زودرس» است. این اتفاق باعث میشود رشد قد در این کودکان زودتر از حد معمول متوقف شود و در بزرگسالی با کوتاهی قد مواجه شوند.
مدرسه؛ جایی برای نشستن، نه دویدن!
این کارشناس تغذیه با انتقاد از ساختار فعلی مدارس، بر این باور است که محیطهای آموزشی به جای ترویج سلامت، به کانونهای کمتحرکی تبدیل شدهاند. او میگوید حیاطهای کوچک مدارس و اولویت دادن به کلاسهای فوقبرنامه درسی به جای زنگ ورزش، باعث شده دانشآموزان به «نشستن طولانیمدت» عادت کنند. حمدیپور معتقد است که یک کودک چاق، در محیط مدرسه با پدیده «انگ اجتماعی» و تمسخر همسالان هم روبهرو میشود که همین مسئله او را تنهاتر کرده و برای جبران سرخوردگی، دوباره به «خوردن عاطفی» و پناه بردن به تنقلات ناسالم سوق میدهد.
تهدیدی برای آینده سلامت
جمعبندی کارشناسان این است که چاقی کودکان و نوجوانان یک بحران خاموش اما بسیار جدی است. اگر امروز برای آن برنامهریزی نشود، فردا باید با نسلی روبهرو شویم که از همان سالهای آغازین زندگی با دیابت، چربی خون، بیماریهای قلبی و مشکلات حرکتی درگیر شدهاند. راه حل این مشکل فقط در نصیحت کردن نیست؛ به اصلاح تغذیه، افزایش تحرک، سالم سازی مدارس، کنترل مصرف قند و نوشیدنیهای شیرین و همکاری واقعی همه دستگاهها نیاز دارد.
