هفت صبح| مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در زمینه منابع آب و پیامدهای محیطزیستی فرونشست زمین در حالی خبر از وجود حدود ۳۰۰ هزار حلقه چاه غیرمجاز در کشور داده که پیش از این معاون وزیر کشاورزی، این رقم را حدود ۶۰۰ هزار چاه غیرمجاز عنوان کرده بود. موضوعی که نشان میدهد حتی در چنین مورد سادهای، آمار درستی وجود ندارد چه برسد به برنامهای برای ساماندهی آن! این در حالی است که به گفته کارشناسان حتی حفر یک چاه غیرمجاز هم میتواند خطری باشد برای افزایش احتمال فرونشست زمین در آن منطقه.
چندی قبل سعید احمدیان، کارشناس معاونت برنامهریزی و توسعه سرمایهگذاری شرکت آب و فاضلاب با اشاره به برداشتهای بیرویه چند دههای از منابع زیرزمینی کشور از تعدد چاههای عمیق به عنوان یک تهدید یاد کرده و گفته بود: تعدد چاههای عمیق در سطح کشور به گونهای است که میتوان گفت، به تعبیری؛ ایران ما بر روی هزاران سوراخ ایستاده است. براساس گزارشهای رسمی، استان فارس با بیش از ۳۰هزار و ۹۵۰حلقه بیشترین تعداد چاه عمیق را در بین استانهای کشور دارد و استانهای اصفهان با ۲۳ هزار و ۴۹۵ و کرمان با ۱۶ هزار و ۶۳۲ از دیگر استانهایی هستند که بیشترین چاه عمیق را در کشورمان دارند. همچنین استانهایی نظیر خراسان رضوی و تهران هم به ترتیب با بیش از ۱۳ هزار و ۱۱ هزار چاه عمیق از دیگر استانهایی هستند که از طریق این چاهها، به طور طبیعی برداشت بیشتری از سفرههای زیرزمینی دارند.
معاون وزیر کشاورزی: حدود ۶۰۰ هزار چاه غیرمجاز داریم
صنعت کشاورزی بیشک مهمترین مشتری چاههای مجاز و غیرمجاز محسوب میشود. همین چند هفته قبل بود که صفدر نیازی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی درباره آخرین وضعیت اجرای طرحهای آبیاری نوین کشور با اشاره به کاهش شدید منابع آب زیرزمینی و موضوع برداشتهای غیرمجاز گفت: متولی اصلی برخورد با برداشتهای غیرمجاز، وزارت نیرو است. اما حدود ۶۰۰ هزار چاه غیرمجاز در کشور وجود دارد که بخشی از آنها در ویلاها، باغچههای کوچک، صنایع و سایر بخشها است.
وی گفته بود؛ بر اساس قانون، وزارت نیرو مسئول برخورد با این برداشتهاست و ما نیز بهعنوان همکار در کنار آنها فعالیت میکنیم. آمار دقیق نیز توسط همکاران وزارت نیرو ارائه خواهد شد.نیازی مانند دیگر کارشناسان، فرونشست را عمدهترین خطر حفر چاههای غیرمجاز عنوان کرده و اعلام کرده بود: اصولا دو نوع فرونشست دیده شده که یکی فرونشست در شهرها که به شدت نگرانکننده است و دیگری در دشتهاست.
وی در این خصوص میافزاید: بخش عمده فرونشست در دشتها ناشی از برداشتهای مربوط به کشاورزی است، اما در حوزه دشتها، موضوع متفاوت است. اگر در منطقهای مانند تهران فرونشست اتفاق بیفتد، این مسئله به کشاورزی مرتبط نیست، بلکه برداشت آب شرب از چاههای داخل شهر عامل اصلی است. این در حالی است که ۶۰درصد منابع آب شرب کشور از آبهای زیرزمینی تامین میشود و حدود ۵۰ درصد آب کشاورزی نیز از همین منابع است.
چالشی در برنامه توسعه هفتم
موضوع به حدی جدی است که در برنامه هفتم توسعه نیز به آن اشاره شده است. طبق گزارش اخیر سازمان نقشهبرداری، تقسیمبندی جدیدی از مناطق فرونشست ارائه شده است. در برنامه هفتم توسعه نیز تکلیف شده است که ۱۵ میلیارد مترمکعب از مصرف بخش کشاورزی کم شود؛ یعنی از ۸۰ میلیارد مترمکعبی که وزارت نیرو اعلام کرده، به ۶۵ میلیارد برسیم. از این ۱۵ میلیارد کاهش، حدود ۱۲ میلیارد مترمکعب مربوط به آبهای زیرزمینی خواهد بود.
این اقدامات برای کاهش فشار بر منابع زیرزمینی و جلوگیری از تشدید فرونشست انجام میشود و جای نگرانی وجود ندارد. در این میان برداشتهای بیرویه از آبهای زیرزمینی میتواند باعث پایین آمدن کیفیت آب نیز بشود. موضوعی که نیازی نیز آن را تایید کرده و میگوید: ما در حوزه خاک چالشهای متعددی داریم که شوری خاک، تغییر کاربری اراضی، کاهش مواد آلی و فرسایش از مهمترین این چالشهاست.
مشاور محیط زیست: ۳۰۰ هزار حلقه چاه غیرمجاز در کشورداریم!
با این وجود در آخرین اظهارنظر در این زمینه مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در زمینه آب و پیامدهای محیطزیستی فرونشست زمین آمار چاههای غیر مجاز را نصف آمار معاون وزیر کشاورزی عنوان کرده است و میگوید: برآورد میشود حدود ۳۰۰ هزار حلقه چاه غیرمجاز در کشور وجود داشته باشد که ادامه این روند منابع آبی را تهدید میکند و کشاورزی را در بسیاری از نقاط کشور در خطر نابودی قرار میدهد.
به گفته علی بیتاللهی، آمارها نشان میدهد عمده مصرف آب در کشور در بخش کشاورزی است، بر اساس اعلام وزارت جهاد کشاورزی ۷۰ درصد و اعلام وزارت نیرو ۹۰ درصد منابع آب در این بخش مصرف میشود، البته در برخی کانونهای جمعیتی متمرکز مانند تهران یا مشهد نیز مصرف آب زیاد است اما سهم کشاورزی بسیار بیشتر است. وی با تاکید بر لزوم و ضرورت تغییر رویکردها در کشاورزی تصریح میکند: بسیاری از کشورها برای جلوگیری از کاهش منابع آبی زیرزمینی اقدام به تغییر در روند کشت و زرع کردند، محصولاتی را کاشتند که یا به آب نیاز نداشتند یا به شدت به آب کمی نیاز داشتند، همچنین روشهای آبیاری را تغییر دادند، روشهای نوین، روشهای زیرسطحی، روشهایی که هدر رفت آب نداشته باشد را توسعه دادند.
بیتاللهی ادامه داد: همچنین این دولتها کشاورزان را تشویق کردند تا با حداقل آب، بهترین راندمان در نوع کشاورزی سازگار با محیط زیست را داشته باشند و حتی نه تنها خودشان بلکه فرزندانشان هم بتوانند این کار را ادامه دهند، این یک امر جدی در کشور ما است و باید در حوزه کشاورزی با انجام اقداماتی شامل تغییر در نوع کشت و زرع و تغییر شیوههای آبیاری منابع آبی زیرزمینی را حفظ کنیم.
بنابر اعلام این استاد دانشگاه؛ طبق مطالعات اگر کشاورزی به همین روش ادامه یابد در برخی از نقاط کشور کشاورزی عمر بسیار کوتاهی خواهد داشت، در برخی از نقاط که بررسیهایی در آنجا انجام دادم نشان میدهد که کشاورزی در آن مناطق بیش از ۵ تا ۱۰ سال دیگر فرصت ندارد، یعنی با این راندمان و هدردهی آب امکان ادامه کشاورزی بیش از ۱۰ سال را نخواهیم داشت.
