هفت صبح| اولین روز تقویم آموزشی ایران در سال جدید در حالی ورق خورد که برخلاف سالهای گذشته، خبری از هیاهوی دانشآموزان در حیاط مدارس بعد از تعطیلات نوروزی نبود. امسال، بهار تعلیم و تربیت با بوی باروت و صدای آژیرهای پدافند گره خورده است. پس از یک تعطیلات نوروزی پرالتهاب، از روز شنبه میلیونها دانش آموز ایرانی از پشت مانیتورها و صفحات تلویزیون، راهی کلاسهای درس شدند تا ثابت کنند آموزش در این سرزمین تعطیلناپذیر است.
آموزش مجازی؛ سنگری که تا پایان فروردین پابرجاست
نخستین خبر رسمی در مورد آموزش مجازی در اولین روز هفته را سیدمصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش اعلام کرد. او رسما اعلام کرد که بر اساس مصوبه اولیه، تمامی کلاسهای درس تا پایان فروردین ماه ۱۴۰۵ به صورت مجازی و غیرحضوری برگزار خواهد شد. آذرکیش با لحنی که نشان از عزم جدی دولت برای حفظ جریان دانش داشت، گفت: «آموزش و پرورش ستون آینده هر جامعه محسوب میشود و صرفا یک دستگاه اجرایی نیست. به همین دلیل، در شرایطی که حفظ جان دانش آموزان در اولویت است، ما مسیرهای مختلفی از جمله آموزش مجازی، مدرسه تلویزیونی و درسنامههای آفلاین را برای استمرار یادگیری پیشبینی کردهایم.»
بازگشت مدرسه تلویزیونی
اما چالش اصلی آموزش در دو روز گذشته باز هم یک چالش قدیمی بود. دسترسی همگانی به آموزش. در حالی که بسیاری از خانوادهها نگران هزینههای اینترنت یا ضعف زیرساختها در مناطق مرزی و درگیر جنگ هستند، خبر بازگشت «مدرسه تلویزیونی ایران» تا حدودی نگرانیها را کاهش داد.از صبح شنبه، شبکه آموزش سیما میزبان دانش آموزان سه مقطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم شد. این برنامه در واقع تدریس معلمان کشور را به صورت کاملا رایگان به خانههای مردم برد. آنهم در شرایطی که شاد به شدت زیر ذرهبین انتقادها بود.
بحران «شاد»؛ اختلال یا کندی؟
اما داغترین بحث این دو روزه در خبرگزاریها و میان خانوادهها، وضعیت شبکه شاد بود. با شروع ساعت رسمی کلاسها در ۱۵ فروردین، موجی از گلایه نسبت به باز نشدن اپلیکیشن و ارسال نشدن پیامها راه افتاد. موضوعی که باعث شد تا بلافاصله علیرضا عبدالله نژاد، مشاور مرکز فناوری اطلاعات آموزش و پرورش، در گفتوگویی سعی کرد فضای روانی را آرام کند.
او با رد فرضیه از کار افتادن سامانه گفت: «ما در حال حاضر با هیچ اختلالی مواجه نیستیم، اما با کندی محسوسی روبهرو هستیم که دانشآموزان و معلمان عزیز باید برای عبور از آن صبوری کنند.» طبق گفته عبدالله نژاد، آمارها نشان میدهد در هر لحظه حدود سه میلیون نفر همزمان وارد سامانه میشوند که این حجم از ترافیک، حتی با وجود توسعه زیرساختها، باعث سنگینی شبکه شده است.
مشاور مرکز فناوری اطلاعات آموزش و پرورش توضیح داد که برای اولین بار بعد از دوران کرونا، تمام مدارس کشور به صورت همزمان غیرحضوری شدهاند. وی افزود: «بهرغم اینکه سعی شده زیرساختهای خوبی فراهم شود و زمانبندی از ۷ صبح تا ۵ بعدازظهر در نظر گرفته شده، اما مشکل این است که تعداد زیادی مخاطب در یک زمان وارد شاد میشوند؛ یعنی حدود سه میلیون نفر در هر مقطع زمانی وارد سامانه میشوند و طبیعی است که با کندی مواجه شوند.»
راهکاری به نام کلاسهای مجازی شاد
البته این تمام ماجرا نبود. عبدالله نژاد مدعی شد که بسیاری از مدارس هنوز از قابلیت «کلاس مجازی شاد» مطلع نیستند. وی تاکید کرد: «سرورهای بخش کلاس مجازی کاملا از بخش پیام رسان شاد مجزا هستند و در حال حاضر هیچ کندی یا اختلالی ندارند. ظرفیت این بخش بیش از ۱.۵ میلیون نفر است اما تاکنون حتی به یک چهارم این ظرفیت هم نرسیدهایم.» او از همکاران فرهنگی خواست تا به جای اصرار بر استفاده از گروههای متنی که با ترافیک ۳ میلیونی روبهرو هستند، به فضای کلاس مجازی کوچ کنند که هم رایگان است و هم کیفیت پایداری دارد.
ترکیبی از استرس جنگ و اضطراب درس
در این میان اظهارات والدین از چگونگی عملکرد «شاد» در این چند روز بسته به منطقه، متفاوت است. زیبا مادر یک دانشآموز مقطع متوسطه در اصفهان، در حالی که از گوشی همراهش صدای ضبط شده معلم را پخش میکرد، به خبرنگار ما میگوید: «از یک طرف نگران موشکباران هستیم و از طرف دیگر نگرانیم که بچه از درسش عقب بیفتد. اما خداییش را بخواهید، در این دو روز بچهها راحت وارد شاد میشدند و سرعتش هم بد نبود.»
سرش را از گوشی بیرون میآورد و میگوید: «البته به قول یکی از والدین، دلیل آن شاید غیبت زیاد بچهها باشد. چون در شهرها و نقاط پر خطری که هر روز و شب زیر بمباران هستند بچهها خیلی کم در کلاسهای آنلاین حاضر میشوند چون یا در روستاها و شهرهای دور افتاده هستند که دسترسیشان به اینترنت سخت است و یا به خاطر استرس و شرایط کنونی کلا رغبتی به حضور در سرکلاسها ندارند. در نتیجه، ترافیک ورودی به کلاسها خیلی کم شده است.
سارا 38 ساله که مادر دو دانشآموز در شهررشت است اما نظری کاملا متفاوت با زیبا دارد. وی در این زمینه به «هفت صبح» میگوید: در منطقه ما که خبر چندانی از جنگ نیست، در دو روز گذشته، هر روز صبح دو ساعت طول کشیده تا پسرم که دوم متوسطه است بتواند وارد کلاس شود. این صبوری که مسئولان میگویند در کلام راحت است، اما برای بچهای که استرس دارد، هر دقیقهاش مثل یک ساعت میگذرد.»
انگار یاد نکته مهمی افتاده باشد ادامه میدهد: «من فکر میکنم در شهرها و مناطقی که سایه جنگ کمرنگتر است، شاید بهتر بود که مدارس حضوری میشدند. چون الان بچههایی که در مناطق شمالی یا سایر مناطق آرام کشور هستند بیدلیل در کلاسهای مجازی حاضر میشوند.»مسعود اما خوشبینتر از بقیه است. وی که دختری دبستانی دارد و ساکن مشهد است با اشاره به مدرسه تلویزیونی میگوید: «خدا را شکر که تلویزیون هست. اگر قرار بود فقط به شاد تکیه کنیم، امروز کلاسمان تعطیل میشد. امیدواریم این کلاس مجازی که مسئولان میگویند واقعا راه بیفتد چون آموزش یک طرفه تلویزیون کافی نیست.»
میانجیگری بین صبوری و استرس
رخساره هم به عنوان یک دانشآموز در منطقه ۱۰ تهران به نکته مهمی اشاره میکند که در نوع خودش قابل تامل است. وی با طرح این ادعا که در روز اول اکثر بچههای ابتدایی که در نوبت صبح باید از شاد استفاده میکردند اصلا نتوانسته بودند وارد کلاسها شوند، میگوید: «مسئولان میگویند صبوری کنید، اما بچه ۱۰ ساله من که از صدای انفجارهای دیشب ترسیده، چطور میتواند پشت یک صفحه در حال لود شدن صبوری کند؟ وقتی پیام معلم با ۱۰ دقیقه تاخیر میرسد، رشته کلام از دست بچه خارج میشود.»
رسول هم به عنوان پدر یک پسر دانشآموز دوره ابتدایی از دشواریهای هماهنگی با محل کارش به «هفت صبح» میگوید: «من باید در محل کار حاضر باشم، همسرم هم همینطور. تنها گوشی خانه را باید بگذاریم برای پسرمان که کلاس آنلاین دارد. اگر شاد کُند باشد یا قطع شود، کسی نیست که به او کمک کند. مدرسه تلویزیونی خوب است اما تعامل با معلم را ندارد. ضمن اینکه پسرم میگفت ورود به کلاسها در این دو روز واقعا سخت بوده است.»
کلاسهای خالی از دانشآموز
نسرین باقری، دبیر متوسطه مدارس شهر قدس تهران نیز گرچه سرعت شاد را در روزهای گذشته بهتر از قبل میداند اما میگوید: البته این دلیل بر کیفیت بالای شاد نیست. شاد همچنان مشکلات فنی خودش را دارد ولی از آنجاییکه معمولا در کلاسها، 2-3 نفر بیشتر شرکت نمیکنند، بار ترافیکی آن مثل قبل نیست. بقیه بچهها یا اکثرا در کلاسها حاضر نمیشوند و یا فقط میآیند حاضری میزنند و میروند!
وی البته این رفتار را در این شرایط طبیعی میداند و میگوید: بسیاری از بچهها حتی کتابهایشان را هم با خودشان نبردهاند. بعضی جاها اینترنت کند است. ضمن اینکه حتی اگر هیچ کدام از این موارد هم نبود، باز زیر این همه سر و صدا و بمباران و جنگ و استرس بچهها حق داشته و دارند که انگیزه چندانی برای حضور سرکلاسها نداشته باشند!باقری همچنین به نکته مهم دیگری هم اشاره کرده و ادامه میدهد: معلمها هم وضعیت بهتری ندارند. با وجود عشق و علاقه به کلاس و درس اما، شرایط فعلی و نگرانی بابت خانواده و دانشآموزانشان دیگر دل و دماغ چندانی برای درس دادن آنها نگذاشته باشد.
وی که در چند شیفت در مدارس درس میدهد، میگوید: حالا ساعت استفاده از شاد را طبقهبندی کردهاند. مثلا 8 تا 10 برای یکی دو مقطع است و 10 تا 12 هم برای یک مقطع دیگر. اما من معلم که چند کلاس درس و در شیفتهای مختلف داشتهام مجبورم هم زمان چند کلاس را در یک ساعت اداره کنم! این معلم قدیمی آموزش و پرورش با تحلیلی از وضعیت آموزشی کنونی میگوید: واقعیت این است که با توجه به حوادث دی ماه و جنگ کنونی دانش آموزان و بخصوص بچههای دوره متوسطه فقط چند روز در کلاسها حضور فیزیکی داشتهاند.
ازسویی معتقدم شرایط کنونی واقعا یک بیعدالتی آموزشی برای دانش آموزان و بخصوص دانش آموزان سال یازدهم که امتحان یکپارچه و نهایی دارند، است. دلیل آنهم واضح است. بسیاری از بچههایی که در مناطق دور از جنگ تحصیل میکنند با خیالی راحت و مانند گذشته خودشان را برای امتحانات آماده میکنند ولی بچههایی که در تهران و اصفهان و سایر شهرهای درگیر جنگ زندگی میکنند یا به شهرهای دیگر رفتهاند با سختی و مشقت و زیر فشار روحی و روانی زیادی که هست درس میخوانند. آنوقت هر دو طیف این دانش آموزان مجبورند یک امتحان مشترک را پشت سربگذارند!
از گرانی تا ردیابی اینترنت
فروغ تیموریان، کارشناس آموزشی نیز معتقد است که شرایط جنگی کنونی روی وضعیت آموزش ما سایه انداخته است و در عین حال زیر ساختهای «شاد» آماده برگزاری دورههای آموزشی قوی نیست. وی در گفتوگو با «هفتصبح» میگوید: واقعیت این است که اصلا زیر ساختهای ما آماده برگزاری دورههای آموزش نیست. مثلا الان بسته اینترنتی که تا دو – سه ماه قبل مثلا 100 هزار تومان بوده حالا شده 400- 500 هزار تومان! برای همین در همین اسفند ماه که کلاسهای ما مجازی بود، تعدادی از دانشآموزان به خاطر هزینه بالای اینترنت در کلاسهای درس شرکت نمیکردند. درحالیکه دولت میتواند بستههای اینترنت دانشآموزی و معلمی تعریف کند که ارزان قیمت باشد.
وی با اشاره به دیگر مشکلات شاد برای معلمها ادامه میدهد: مجبورم که برای کلاسهایم اینترنت گوشی را روی لپتاپ هاتاسپات کنم که همین مسئله باعث میشود بعد از 2-3 کلاس آنلاین بسته اینترنت تمام شود. یا اینکه همانطور که میدانید کلاسها را ساعتبندی کردهاند. بعضی وقتها تا میخواهید یک ویدیو را آپلود کنید زمان کلاس تمام میشود. از آنطرف بچههایی هم که در شهرها یا روستاهایی زندگی میکنند که یا اینترنت ندارند یا سرعت آن به حدی پایین است که نمیتوانند در کلاسها شرکت کنند حتی دانش آموزانی را دارم که میگویند سوار ماشین پدرشان شدهاند و آمدهاند یک نقطه که اینترنت خوب خط میداد و از همان جا در کلاسها شرکت میکنند. خب شما در چنین شرایطی در کنار اینهمه استرس و فشار روحی ناشی از جنگ چه انتظاری دارید؟
