هفت صبح، حمیده عبدالهی| زن و شوهر جوانی روی نیمکت پارکی نشستهاند و از ظاهرشان پیداست که هوای سرد زمستانی در تن آنها رخنه کرده. گوشی مرد زنگ میخورد. میگوید: رأس ساعت آنجا هستیم. زن نگاه غمباری میکند و سرش را پایین میاندازد. مرد میگوید: ما در این مورد به توافق رسیدهایم. با این شرایطی که داریم فقط میتوانیم از پس هزینههای کرایه خانه و خوردوخوراک خودمان برآییم و وجود بچه مشکلاتمان را اضافه میکند. سه ساعت بعد آنها درحالی به خانه میروند که زن با رنگی پریده به مرد تکیه کرده و در «ظاهر» هر دو خوشحال هستند از اینکه موفق شدهاند جلوی اضافهشدن کودکی را به جامعه بگیرند که نمیتوانند از پس هزینهها و تامین آینده وی برآیند!
چند ماه پیش بود که رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان کشور از آمارهای نگران کننده در حوزه سقطجنین سخن گفت و با اشاره به نقش مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سبک زندگی و تغییر باورها در افزایش آمار سقطجنین، بیان کرد: متاسفانه سقطجنین غیرقانونی به مافیای اقتصادی تبدیل شده است. این درحالی است که براساس آمار غیررسمی که ایسنا اعلام کرده، روزانه حدود ۱۰۰۰ سقطجنین غیررسمی در کشور انجام میشود که این میزان بهشدت نگرانکننده عنوان شده است. در این میان حتی فاطمه محمدبیگی، نایبرئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی نیز چندی پیش تاکید کرد که سقطجنین به شکل غیرقانونی بهصورت عجیبی در حال گسترش است.
وقتی که خط قرمزها شکسته میشوند
تا همین چند سال قبل، صحبتکردن در مورد سقطجنین و آمار موجود در خصوص آن، جزو خطوط قرمز محسوب میشد اما به نظر میرسد امروز به مرحلهای رسیده که کمتر مسئول مرتبطی را میتوانید پیدا کنید که در صحبتهای خود در زمینه جمعیت یا سلامت زنان، به این چالش اشاره نکند. همین چند وقت قبل بود که دکتر مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت؛ مسئله «سقطجنین» را یک چالش جدی برای کشور عنوان کرده و گفته بود طبق مطالعات و پیمایشهای ملی، حدود ۳۰ درصد بارداریها بهصورت خودبهخودی و ناخواسته پایان پیدا میکند.
از این آمار چیزی حدود ۲۰ درصد بارداریها تا هفته پنجم خودبهخود خاتمه پیدا میکند و از هفته ششم به بعد نیز آمارهای سقطهای خودبهخودی بین ۱۰ تا ۳۰ درصد متغیر است. اما علاوه بر سقطهای خودبهخودی و ناخواسته، سقطهای غیرقانونی و عمدی نیز رقم قابلتوجهی به خود اختصاص میدهد. موضوعی که دستجردی هم نسبت به آن هشدار داده و در مورد دلایل آن گفته است: در مطالعات صورتگرفته دلایل اصلی سقط عمدی شامل «نخواستن فرزند»، «نامناسببودن زمان بارداری»، «مشکلات جسمی مادر»، «بارداری در دوران عقد»، و «ادامه تحصیل یا ازدستدادن شغل» بوده است؛ مسائلی که به گفته وی نیازمند سیاستگذاری ترکیبی از حمایت اجتماعی، سلامت روان، مشاوره و حمایت اقتصادی است.
این متخصص زنان و زایمان همچنین در مورد خطراتی که سقطهای جنین غیرعلمی و غیرپزشکی برای مادران باردار به دنبال دارند نیز بهصورت جدی هشدار داده و گفته است که در روشهای سقط خودسرانه، از روشهای مختلفی استفاده میشود. از داروهای شیمیایی و گیاهی گرفته تا اقدامات مکانیکی که این شیوهها میتواند آسیبهای جبرانناپذیری مانند خونریزی، عفونت شدید، سوراخشدن رحم و حتی مرگ مادر را به همراه داشته باشد! وی البته مدعی است که در سالهای اخیر با همکاری سازمان پزشکی قانونی، صدور مجوزها و نظارت؛ موجب کاهش برخی عوارض مرگبار شده، اما آمارها نشان میدهد که این چالش هنوز هم به قوت خود باقی است.
سقط جنینی تلختر از غروب جمعه
غروب روزهای جمعه اگرچه میگویند خیلی غمگین است؛ اما وقتی باحال و هوای زنانی که برای سقطجنین به یک مطب مراجعه کردهاند مواجه میشوی بهمراتب از آنچه شنیدهایم تلختر میشود. سالن انتظار حدود ۱۵صندلی دارد. صندلیهایی که توسط دختران و زنان۱۵ تا ۵۰ساله پر شدهاند. سالنی که گرچه بیشباهت به مطب پزشک نیست؛ اما مشتریانش برای درمان بیماری نیامدهاند و قرار هم نیست که پیش پزشک بروند! آنچه حاضران به دنبال آن هستند؛ جراحی یا هر اقدامی برای خلاصشدن از دست موجودیست که قرار بوده بهزودی پا به این دنیا بگذارد. چهرهها آنقدر درهمرفته و غمگین است که گویا هر کدام از آنها، عزیزترین شخص زندگیشان را ازدستدادهاند.
مرجان زنی ۲۷ساله است که بهتازگی نامزد کرده. او میگوید یکهفتهای میشود که متوجه بارداریاش شده است. خانوادهای مذهبی دارد و بهخاطر افکار پدرش مجبور به سقطجنین است. میگوید، اگر پدرش متوجه این موضوع شود، میخواهد که هر چه سریعتر مراسم ازدواج را برگزار کنیم و به خانه خودمان برویم؛ اما در حال حاضر بهخاطر مسائل اقتصادی امکان برگزاری چنین مراسمی را نداریم.
کمی آنطرفتر از مرجان، دختر جوانتری نشسته که سنش به ۲۰ هم قد نمیدهد.
میگوید مجرد است و در راه مدرسه با پسری آشنا شده اما در همان ایامی که وی رویاها و آرزوهای بزرگی در سر میپروراند، مرد سوار بر اسب سفیدش هنگامی که خبر بارداری او را شنید، ناپدید شد و بعد از چند روز، دوستان او گفته بودند که چند سالی دنبال اقامت کانادا بوده و حالا نیز به آنجا سفرکرده. به همیندلیل حالا کارش به سقطجنین کشیده و آیندهای که ساخته بود نیز روی سرش آوار شده است. زنی حدود چهل و اندی ساله همراه مردی هم سنوسال خودش روی صندلی کنار گلدانی نشستهاند. او میگوید ۲۰ سال است که ازدواج کردهاند. مستاجر هستند و یک فرزند دارند. مرد شغل آزاد دارد و درآمد مشخصی ندارد. گاهی ماهانه درآمد بالایی دارند و گاهی فقط چند میلیون. حتی بیمه هم ندارند. او دوست داشت که خانواده شلوغی داشته باشد اما شرایط اقتصادی مانع رسیدن به آرزویش شده و مجبور به سقطجنین است.
سایه سقط جنین بر روان خسته مادر
در دل این روزگار بینشان، زنانی هستند که در جدال میان ترس، قضاوت، بیپولی یا تنهایی، تصمیمی سخت میگیرند. تصمیمی که گاه پنهانی و بدون راه بازگشت است. تصمیمی که ممکن است در لحظه، راهحلی فوری به نظر برسد، اما عواقب آن میتواند تا پایان عمر سایه بیندازد بر تن، روان و حتی بر آینده مادر و خانوادهاش. سحر بازدار، کارشناس ارشد روانشناس با اشاره به اینکه بسیاری از زوجها عجولانه، بدون آگاهی و تحتتاثیر فشارهای اجتماعی و اقتصادی برای سقطجنین تصمیم میگیرند، به «هفت صبح» میگوید: همانطور که بارها عنوان شده، بخش عمده سقطجنین ناشی از مشکلات اقتصادی، ناسازگاری زوجین و اختلافات و چالشهای ریشهای در خانواده است. همین عوامل باعث میشود تا بسیاری از مادران در نهایت بهسمت تصمیم برای سقطجنین بروند.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از مهمترین دلایل سقطجنین نبود حمایت روانی از مادران است، عنوان میکند: بسیاری از مادران با دلایل سادهای مثل دوره ازدواج زیر یک سال، نرفتن به مسافرت یا خجالت از فرزند، عروس و داماد و حتی تمسخر بهدلیل تعداد فرزندان، تصمیم به سقط میگیرند. در بسیاری از موارد، یک گفتوگوی کوتاه و مشاوره مناسب، میتواند از این تصمیم جلوگیری کند و به حفظ جنین بینجامد.
این روانشناس با تاکید بر اینکه یک تصمیم آنی کافی است تا مادری برای سقطجنین اقدام کند و زنجیرهای از فجایع غیرقابلبازگشت را کلید بزند، میگوید: مادرانی که بهصورت عمدی و با مراجعه به اشخاص فاقد مهارت و مکانهای غیراستاندارد یا با تهیه خودسرانه داروهای سقطجنین از اماکن نامعتبر مثل عطاریها اقدام به سقطجنین میکنند، احتمال عوارض آن در مقایسه با سقط خودبهخودی جنین بهصورت چشمگیری افزایش مییابد.
ناباروری دائم، افسردگیها و مشکلات روحی و روانی مادر، ازدستدادن رحم، افزایش احتمال ابتلا به سرطانهای رحم، تخمدان و کبد، خونریزیهای شدید و ضرورت جراحیهای پیچیده به دلیل باقیماندن بقایای بارداری از مواردی است که میتواند گریبان مادران را پس از سقطجنین بگیرد و گاهی نیز رویای مادر شدن را برای همیشه نابود میکند.
او میگوید: فرزندآوری دشوار است، اما باانگیزه قوی، شناخت درست از نقش مادر و مدیریت صحیح میتوان از چالشها عبور کرد. اگر آموزش، دلگرمی و حمایت عاطفی به مادر داده نشود، کاردرمانی کامل نخواهد بود. بسیاری از این مادران پس از دریافت حمایت، آرامش بیشتری پیدا کرده و با اطمینان مسیر بارداری را ادامه دادهاند.
