هفت صبح، سارا خادمی | رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران چندی قبل اعلام کرده بود که سند ملی پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر در حال بازبینی است و به زودی نهایی میشود. سندی که در برگیرنده بیماریهایی از جمله بیماریهای قلب و عروق، دیابت، سرطان، بیماریهای تنفسی، اختلالات سلامت روان و همچنین تصادفات است. هدف نهایی این سند، کاهش احتمال مرگ زودرس ناشی از این بیماریها عنوان شده است. قرار داشتن نام بیماری «دیابت» نشان از آن دارد که این بیماری علاوه برجهان، در ایران نیز بسیار شایع است.
سالی به نام دیابت
مجمع جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۲ پنج هدف جهانی در حوزه مراقبت دیابت را تا سال ۲۰۳۰ تصویب کرده است. این اهداف شامل تشخیص ۸۰ درصد از مبتلایان، کنترل مطلوب قند خون و فشار خون در ۸۰ درصد از افراد تشخیص داده شده، دریافت استاتین توسط ۶۰ درصد از افراد بالای ۴۰ سال مبتلا و دسترسی ۱۰۰ درصد مبتلایان به دیابت نوع یک به انسولین مقرونبهصرفه و ابزارهای پایش قند خون میشود.
در همین راستا سازمان جهانی بهداشت همچنین در سال ۲۰۲۵ شعار «دیابت در مراحل مختلف زندگی» را برگزیده بود؛ شعاری که بر شمولیت و اهمیت مداخلات حمایتی در تمامی سنین توجه دارد؛ این سازمان اعلام کرده است که دیابت از دوران کودکی تا سالهای باروری، سن کار و بهرهوری و همچنین سالمندی را تحت تأثیر قرار میدهد. بر اساس این رویکرد، هر فرد مبتلا باید به مراقبتهای یکپارچه، محیطهای حمایتی و سیاستهای موثر دسترسی داشته باشد؛ سیاستهایی که سلامت، عزتنفس و توانمندسازی در خودمدیریتی بیماری را ارتقا دهد. هدف از نامگذاری سال گذشته به این عنوان هم در حقیقت، برجستهسازی اهمیت پیشگیری، تشخیص بهموقع، مدیریت بیماری و ارتقای کیفیت زندگی افراد در تمامی مراحل زندگی است.
توصیه به اقدامات پیشگیرانه
از پیامهای کلیدی این کمپین جهانی آن است که دیابت میتواند در هر مرحله از زندگی بروز کند و اقدامات پیشگیرانه و مراقبتی باید در تمام سنین در برنامههای سلامت ادغام شوند، همچنین حمایت از تندرستی و تشویق به خودمراقبتی میتواند موجب توانمندسازی افراد در مدیریت این بیماری شود. بر اساس این رویکرد، استرس شغلی، ساعت کاری طولانی و تبعیض میتواند روند درمان و مدیریت دیابت را تحتتأثیر قرار دهد. از این رو، ایجاد محیطهای کاری سالم و بدون تبعیض، آموزش همکاران و انعطاف در ساعات کاری برای مراجعه پزشکی از جمله اقدامات کلیدی در حمایت از این افراد به شمار میرود. کارشناسان توصیه میکنند مبتلایان به دیابت با برنامهریزی برای وعدههای غذایی و دارو، همراه داشتن میانوعدههای سالم و اطلاعرسانی درباره نیازهای پزشکی خود به مدیران و همکاران، مدیریت بهتری بر وضعیت سلامتی خود داشته باشند.
فعالیتهای آموزشی برای آگاهی بخشی
در همین راستا، فعالیتهای آموزشی و آگاهیبخش متعددی در جهان با محوریت روز جهانی دیابت برگزار میشود که شامل کارگاههای آموزشی، برنامههای پیادهروی و ورزش گروهی، ترویج تغذیه سالم در محیط کار و روایت تجربه افراد مبتلا است. بر اساس این رویکرد، استرس شغلی، ساعت کاری طولانی و تبعیض میتواند روند درمان و مدیریت دیابت را تحتتأثیر قرار دهد. از این رو، ایجاد محیطهای کاری سالم و بدون تبعیض، آموزش همکاران و انعطاف در ساعات کاری برای مراجعه پزشکی از جمله اقدامات کلیدی در حمایت از این افراد به شمار میرود.کارشناسان سلامت میگویند این اقدامات میتواند آگاهی عمومی را افزایش دهد، تبعیض علیه مبتلایان را کاهش دهد و در نهایت موجب بهبود کیفیت زندگی افراد شود. گزارشها نشان میدهد اکنون بیش از نیم میلیارد نفر در جهان با دیابت زندگی میکنند و این مسئله صرفاً یک موضوع پزشکی نیست؛ بلکه نیازمند آگاهی، همدلی و حمایت اجتماعی است.
نقش دیابت در کاهش شنوایی سالمندان
اما دیابت تاثیرات انفرادی زیادی روی سلامت شهروندان نیز دارد. تاثیراتی از جمله نقش آن در کاهش شنوایی انسان. هرچند کاهش شنوایی در افراد مختلف به عوامل متعددی بستگی دارد اما بیماریهای مختلف از جمله دیابت در سالمندان، میتواند به روند کاهش شنوایی سرعت ببخشد. کاهش شنوایی یا کمشنوایی به حالتی گفته میشود که در آن فرد توانایی شنیدن صداها را بهطور کامل یا نسبی از دست میدهد و این موضوع میتواند کیفیت زندگی را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
این اختلال به دلایل مختلفی مانند افزایش سن، عفونت گوش، آسیب به گوش داخلی، تجمع موم یا حتی عوامل ژنتیکی ایجاد میشود که علائم رایج آن شامل سختی در درک مکالمات، نیاز به افزایش صدا، شنیدن صداهای مبهم و گاهی وزوز گوش است. تشخیص به موقع و درمان تخصصی توسط پزشک گوش و حلق و بینی نقش کلیدی در کنترل این مشکل و پیشگیری از عوارض طولانی مدت دارد اما دیابت کنترلنشده و مصرف برخی داروهای شیمیدرمانی میتواند روند کاهش شنوایی در سالمندان را سرعت ببخشد و پاسخ به درمان را ضعیفتر کند، موضوعی که متخصصان آن را تهدیدی جدی برای سلامت سالمندان میدانند.
تاثیر علمی دیابت بر شنوایی
دکتر امیرحسین احسنی، متخصص گوش، گلو و بینی، درباره نقش بیماریها و داروها در کاهش شنوایی سالمندان میگوید: دیابت با ایجاد آنژیوپاتی و اختلال خونرسانی به حلزون گوش و عصب شنوایی، یکی از عوامل مهم در بروز کاهش شنوایی است و بیماران دیابتی معمولاً پاسخ ضعیفتری به درمانهای دارویی و توانبخشی دارند. به گفته وی، داروهای شیمیدرمانی مانند سیسپلاتین نیز با تولید رادیکالهای آزاد، سلولهای شنوایی را تخریب میکنند، به همین دلیل توصیه میشود بیماران تحت درمان سرطان به طور مرتب پایش شنوایی شوند. به همین دلیل احسنی تاکید میکند؛ پایش شنوایی میتواند با تستهای ساده یا بررسی سلولهای مویی خارجی گوش انجام شود تا آسیبها زودتر شناسایی شوند.
درمانی قدیمی اما کارآمد
این متخصص گوش، گلو و بینی با اشاره به اختلالات جدیدی که در سالمندان دیده میشود، میافزاید: برخی بیماران با وجود نوار گوش طبیعی، در فهم گفتار مشکل دارند، این اختلال به دلیل آسیب در سیناپسهای بین سلولهای مویی داخلی و فیبرهای عصب شنوایی رخ میدهد. وی عنوان میکند: این بیماران صدای اطراف را میشنوند اما نمیتوانند کلمات را درک کنند؛ موضوعی که زندگی روزمره آنها را به شدت تحت تاثیر قرار میدهد.با تمام این تفاصیل درمان اصلی همچنان استفاده از سمعک است، اما در موارد شدید یا حتی یکطرفه، کاشت حلزون جایگاه مهمی پیدا کرده است، در کشورهای پیشرفته این روش برای سالمندان نیز رایج شده تا از مشکلات شناختی و اجتماعی بعدی جلوگیری شود.
