هفت صبح| هنوز ارز ترجیحی دارو حذف نشده اما بسیاری از داروها به شکلی کاملا بیصدا، با افزایش قیمتهایی محسوس و چند برابری مواجه شده یا نایاب شدهاند. روندی که بهخصوص در مورد داروهای خارجی به شکلی محسوستر دیده میشود. گارداسیل یکی از همین داروهاست. واکسنی که در سالهای اخیر از یک کالای پزشکی تخصصی، به یک مطالبه عمومی و حتی یک چالش طبقاتی تبدیل شده است.
در حالی که آمارهای غیررسمی از گسترش ویروس HPV در جامعه حکایت دارند، دسترسی به این واکسن در ایران ۱۴۰۴، به کلافی سردرگم میان نرخ ارز، توان تولید داخلی و دیپلماسی سلامت تبدیل شده است. واکسنی که هنوز در مورد کیفیت نوع ایرانی و خارجی آن اگر و اماهای بسیاری وجود دارد. در مقابل قیمت بالای نوع خارجی باعث شده است که مردم در عمل نتوانند به نمونههای خارجی دست پیدا کنند. چون از پس هزینههای آن بر نمیآیند.
واکسنی برای کاهش 90 درصدی یک احتمال
بسیاری هنوز به اشتباه گارداسیل را صرفا واکسنی برای جلوگیری از زگیل تناسلی میدانند، اما حقیقت بسیار جدیتر است. ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) یکی از شایعترین عوامل عفونتهای مقاربتی در دنیاست. این ویروس که بیش از ۱۰۰ نوع دارد میتواند بهطور مستقیم باعث بروز بیماریهایی نظیر سرطان دهانه رحم در زنان، سرطانهای دهانی، گلو و حتی سرطانهای مقعدی شود. گارداسیل، واکسنی است که برای مقابله با این ویروس طراحی شده است و با ایجاد ایمنی در بدن، از ابتلا به انواع مختلفی از سرطانهای ناشی از HPV جلوگیری میکند. پزشکان معتقدند اگر تزریق این واکسن در سنین ۹ تا ۱۴ سالگی (پیش از مواجهه با ویروس) انجام شود، خطر ابتلا به این سرطانها تا بیش از ۹۰ درصد کاهش پیدا میکند.
نیاز به دو میلیون دُز واکسن
موضوع وقتی مهمتر میشود که بدانیم طبق برآوردهای انجام شده برای پوشش حداقلی جمعیتِ در معرض خطر در ایران، سالانه به حداقل ۱.۵ تا ۲ میلیون دز واکسن نیاز است. با این حال، به دلیل محدودیتهای وارداتی و چالشهای ارزی، آنچه فعلا در بازار توزیع میشود، عددی بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ هزار دز در سال تخمین زده میشود. این شکاف بین «نیاز» و «تامین» باعث شده است که واکسن گارداسیل در بسیاری از ماههای سال در داروخانههای دولتی با برچسب «موجود نیست» روبهرو شود و همین موضوع، راه را برای جولان دلالان در ناصرخسرو و فضای مجازی باز کند.
وقتی ایرانیها، خارجی را ترجیح میدهند
در کشور ما دو نوع واکسن برای مقابله با ویروس پاپیلومای انسانی وجود دارد. یکی واکسن ایرانی با نام تجاری «پاپیگارد» و دیگری واکسن خارجی «گارداسیل». از واکسن ایرانی (پاپیگارد) به عنوان دستاورد بزرگ بیوتکنولوژی داخلی یاد میشود اما یک تفاوت ساختاری با نمونههای پیشرفته خارجی دارد: پاپیگارد «دو ظرفیتی» است. یعنی فقط در برابر سویههای ۱۶ و ۱۸ ویروس ایمنی ایجاد میکند. این دو سویه، عامل حدود ۷۰ درصد سرطانهای دهانه رحم هستند.
در مقابل، واکسن خارجی (گارداسیل)در دو نوع ۴ ظرفیتی و ۹ ظرفیتی عرضه میشود. نوع ۹ ظرفیتی که به آن «استاندارد طلایی» میگویند، علاوه بر سویههای سرطانزا، در برابر سویههای ۶ و ۱۱ (عامل اصلی زگیلهای تناسلی) و ۵ سویه پرخطر دیگر مانند بیماریهای پوستی و ضایعات پیشسرطانی نیز محافظت ایجاد میکند.
تفاوتی که باعث شده تا پزشکان واکسن خارجی را به جای تولید وطنی آن توصیه کنند. همچنین، سابقه طولانیتر مصرف جهانی و مطالعات بالینی گستردهتر بر روی نمونههای شرکتMSD، باعث شده تا اعتماد عمومی و توصیه بسیاری از پزشکان به سمت نوع خارجی باشد.
واکسنی با قیمتهای نجومی در ایران
قیمت واکسن گارداسیل در ایران ثابت نیست و مانند بسیاری از کالاها، تابع نوسانات ارزی است. در این میان نوع داخلی آن با قیمت مصوب دولتی عرضه میشود و نوع خارجی آن با قیمت آزاد! حالا اگر خوششانس باشید و در داروخانههای هلالاحمر یا ۱۳ آبان، واکسن ۴ ظرفیتی پیدا کنید، قیمت هر دز حدود ۳ تا ۵ میلیون تومان است اما اگر چندان خوش شانس نباشید باید آن را از بازار آزاد تهیه کنید. در این بخش، قیمتها سر به فلک میکشد. هر دز گارداسیل ۹ ظرفیتی که معمولا به صورت مسافری یا قاچاق وارد میشود، بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان قیمتگذاری میشود. با توجه به اینکه یک فرد بزرگسال به ۳ دز نیاز دارد، هزینه ایمنسازی کامل ممکن است به ۷۰ میلیون تومان برسد. نرخهایی نجومی که باعث شده تا بسیاری از شهروندان عطای تزریق آن را به لقایش ببخشند!
نگاه محافظه کارانه بیمهها
ضلع دیگر این پرونده نهادهای بیمهگرهستند که با احتیاطی محافظهکارانه به ماجرا نگاه میکنند. مدیران بیمه سلامت با اشاره به بار مالی سنگین این واکسن، هرگونه پوشش بیمهای برای نمونههای خارجی را منوط به تایید در شورای عالی بیمه و تامین بودجه پایدار میدانند؛ موضوعی که با توجه به اولویتبندی داروهای بیماران خاص و صعبالعلاج، فعلا دور از دسترس به نظر میرسد. این تضاد آرا نشان میدهد که واکسن گارداسیل، پیش از آنکه یک چالش پزشکی باشد، به میدان جنگی میان «سیاستهای حمایتی تولید» و «واقعیتهای اقتصادی جامعه» تبدیل شده است.
با تمام این تفاصیل نباید از یاد ببریم که اگر امروز برای تامین واکسن گارداسیل (چه ایرانی و چه خارجی) هزینه نکنیم، در دهههای ۱۴۱۰ و ۱۴۲۰ با سونامی سرطانهای مرتبط با HPV روبهرو خواهیم شد. هزینههای جراحی، شیمیدرمانی، رادیوتراپی و از همه مهمتر، «از دست رفتن نیروی انسانی جوان»، صدها برابر گرانتر از واردات یا تولید واکسن تمام خواهد شد.
