هفت صبح، رضا نیکنام | تهران، کلانشهری است که با وجود میلیونها خودرو در حل معادلهای به سادگی «خودرو در برابر پارکینگ» درمانده است؛ موضوعی که نشان از یک ناهمگونی بزرگتر در برنامهریزی شهری دارد. طبق آخرين آمارهای ارائه شده، در 5 سال گذشته تعداد خودروهای تهران بیش از دو برابر شده است. اين آمار يعنی اينکه درحال حاضر بيش از 5 ميليون خودرو و حدود 4 ميليون موتورسيكلت در تهران رفت و آمد میکنند. همچنين روزانه بهطور متوسط بیش از 120 تا 140 هزار خودرو به تهران وارد میشوند يا به عبارت ديگر بهطور متوسط در هر ساعت 50 هزار به جمع خودروهای پایتخت میپيوندد كه قطعا اولین نیازشان، وجود محل مناسبی برای پارک دارند. از طرفی كمبود پاركينگ موجب شده كه كوچهها و خیابانها درسطح مناطق مختلف تهران، اصلیترين پاركينگ خودروی تهرانیها باشد.
کمبود 1.5 تا 2 میلیون پارکینگ در تهران
اين روزها پيدا كردن جای پارک در کوچهها و خيابانها، همچون ترافيک به معضل بزرگی تبديل شده و تقريبا اكثر معابر شهری با مشكل فقدان محل توقف خودروها مواجهاند. کارشناسان حوزه ترافیک معتقدند با این رویه تهران در حال تبديل شدن به يک پاركينگ بز رگ است؛ چراكه تهران امروز با مساحت 730کیلومتر مربع و بیش از 15 میلیون نفر جمعیت، ظرفيت تردد و توقف این همه خودرو در دل خود را ندارد.
همچنین بررسیها نشان میدهد که سالها قبل، مجوز احداث بیش از 16 پارکینگ طبقاتی و عمومی درنقاط مختلف شهر تهران و با ظرفیت مجموع حدود 6 هزار و 786 محل پارک خودرو صادر شده بود، درحالی که همان موقع کمبود بیش از یک میلیون واحد پارکینگ در پایتخت مطرح شده بود. آماری که حالا به بیانی به حدود 1.5 تا 2 میلیون کمبود پارکینگ رسیده است! از طرفی، ترافيک بيش از حد پایتخت به عنوان یک چالش و معضل جدی، از چند دهه گذشته، راههای مختلفی ر ا پیش روی مدیریت شهری گذاشته تا آن را کاهش دهد. راهکارهایی از جمله توسعه خطوط مترو، اتوبوسرانی و تاکسيرانی، اما اینکه تا چه اندازه در این زمینه موفق بوده یا نبوده؟ موضوعی است که نیاز به بررسی دقیقتری دارد. در اين بين يکی از خلأهای مهم را بايد کمبود پارکينگ خودرو دانست. به اعتقاد برخی از کارشناسان حمل و نقل و ترافيک، تهران برای رفع مشکلاتش در حوزه ترافيک همانقدر که به توسعه مترو و اتوبوسراني به عنوان دو عامل مهم در سرفصل حمل و نقل عمومی نياز دارد، به افزايش تعداد پارکينگ هم نيازمند است.
وقتی حاشیه خیابان سند زده میشود به نام ...
تهران ما پارکینگ طبقاتی کافی ندارد، مکانیزهاش را هم ندارد، خبری هم از تامین پارکینگ برای همه در آپارتمانها و مجتمعهای مسکونی نیست. پس چارهای وجود ندارد جز اینکه حاشیه خیابانها نقش پارکینگ را بازی کنند. اما این راهحل موقتی، دو مشکل اساسی دارد؛ اول اینکه کمعرض شدن معبرها – به خاطر پارکهای یک لاینه و دو لاینه- به ترافیک خیابان دامن میزنند و باعث قفل شدن آن میشوند. دوم اینکه حاشیه خیابان آنقدر جا ندارد که همه خودروها را درون خود جای دهد.
به گفته علیرضا یکی از شهروندان تهرانی، گاهی وقتها سر همین پیدا کردن جای پارک اندک هم بین رانندهها، درگیریهای بعضا شدیدی به وجود میآید و کار آنقدر بالا میگیرد که دو طرف دعوا از کلانتری و دادسرا سردر میآورند. گرچه در بسیاری از موارد مشکل، در آخر برمیگردد به صاحبان مغازههای همجوار این پارکینگهای حاشیهای که انگار سند شش دانگ جای پارک در مقابل مغازهشان را به نام خودشان زدهاند و به هیچ کسی اجازه پارک و حتی توقف کوتاه نمیدهند و با رفتار تندشان نشان میدهند این قسمت از حاشیه خیابان پیشتر رزرو شده و نباید آنجا پارک کنید!
کوچه و خیابان یا پارکینگ مفت و مجانی!
براساس استانداردهاى بينالمللى شهرسازى، در يك وضعیت مطلوب، ظرفيت پارک حاشيهاى در سطح سوارهرو تنها بايد 30 درصد از كل تقاضاى پارک را به خود اختصاص دهد، یعنی70 درصد تقاضاى پارک بايد خارج از سطح سوارهرو تأمين شود. بر همين اساس كارشناسان شهری معتقدند براساس استانداردهای جهانی، بر مبناي عرض و ميزان تردد خودروها در معابر مركز شهر، بايد توقفگاههايی با مساحت 800 تا 2 هزار مترمربع و در 3 تا 6 طبقه احداث شود. اين در حالی است كه با توجه به حجم انبوه خودروهای ورودی به تهران و نياز به فضای پارک در برخی ساعات شبانهروز، فقط در مناطق معدودی از تهران توقفگاه طبقاتی وجود دارد.
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران: کاستیهای امروز بر دوش شهردار بعدی نیفتد!
شورای شهر تهران در مصوبات سالیانه خود، وظیفهای برای شهرداری تهران، مشخص کرده تا همه درآمدهای حاصل از کسر پارکینگ، فقط خرج ساخت پارکینگ شود. اما به نظر میرسد این اتفاق عملا رخ نداده باشد.مهدی عباسی، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران در گفتوگو با هفتصبح با بیان اینکه غفلت از تامین پارکینگ خودرو در پایتخت درنهایت به ضرر تهرانیها منجر خواهد شد، میافزاید:«تامین، احداث و تملک پارکینگ خودرو، از وظایف شهرداری است و منابع تامین آن نیز کاملا مشخص شده اما چیزی که مشاهده میکنیم چندان رضایتبخش نیست. البته این بدان معنی نیست که هیچ کاری انجام نشده، بلکه عقیده داریم اقدامات انجام شده ایدهآل نیست.»
وی در ادامه به نمونه عینی اشاره میکند و میگوید:«مصوبه شوراست که باید همه هزینه پارکینگ که از شهروندان اخذ میشود صرف احداث پارکینگ خودرو شود اما در عمل میبینیم هزینهای که برای تامین 32 هزار پارکینگ از مردم اخذ شده، به واقع صرف احداث پارکینگ خودرو نشده است. برای مثال نمودار درآمدهای تجمیعی مدیریت شهری تا سال ۱۴۰۳ نشان میدهد که مجموع درآمدها از محل صدور پروانه و همچنین احداث پارکینگ، حدود ۱۶هزار میلیارد تومان بوده، در حالی که هزینهکرد در این حوزه فقط حدود ۲ هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان است. یعنی حدود ۱۶ هزار میلیارد تومان درآمد که فاصله معناداری با هزینهها دارد.»
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران با ابراز تاسف از این وضعیت، تصریح میکند:«البته این پیامد منفی، علتهای مختلفی دارد که مهمترین آن، عدم ثبات مدیریتی و تغییر ادواری 5 الی 6 نفر مدیرعامل در سازمان مذکور است. با این رویه، کاستیهای امروز بر دوش شهردار بعدی خواهد افتاد، یعنی باید هم 32 هزار پارکینگ خودرو را تامین کند و در کنارش 190 کیلومتر مسیر تازه بسازد!»
بدین ترتیب تکلیف کاملا روشن است، هزینه پارکینگهایی که باید در ساختمان تأمین میشده و نشده، هزینهاش از مردم اخذ شده است، بنابراین شهرداری هیچ وقت اجازه ندارد تا این منابع مالی را خرج هزینههای جاری و متفرقه خود کند، بلکه باید با آن پارکینگ بسازد تا این کمبود تا اندازهای جبران شود.
شهردار سابق شهر تهران:
حل مسئله؛ در گروی انتخاب افراد متخصص، اجرایی و با تجربه
پیروز حناچی، شهردار سابق شهر تهران که خود دکترای شهرسازی دارد، در گفتوگوی اختصاصی با «هفت صبح» درباره موضوع کمبود پارکینگ خودرو در تهران، میگوید: «این مسئله در اغلب شهرهای بزرگ دنیا نیز وجود دارد و معمولا سیاستهایی استفاده میکنند تا مردم با خودروی شخصی مرکز شهر تردد نکنند و بیشتر از ناوگان حمل و نقل عمومی استفاده کنند. الآن در لندن هم این سیاست اعمال میشود، یعنی اگر به مرکز شهر بروید، خودروی شخصی نمیبینید یا اگر هم ببینید معمولا برای شرکتهای بزرگی است که این هزینههای سنگین برای آنها مهم نیست. اما در کنار آن انواع امکانات حمل و نقل عمومی نظیر اتوبوس، تاکسی، مترو و ... را میبینید.»
حناچی، اضافه میکند:«در یک دورهای، مدیر حمل و نقل شهری پاریس را به شورای عالی شهرسازی آورده بودم و همان جا از وی پرسیدم که شما چند دستگاه ماشین در پاریس دارید، گفت؛ 13 میلیون دستگاه. گفتم که شما از سیاست محدود کردن پلاک کردن و اینگونه اقدامات استفاده نمیکنید؟ جواب داد؛ نه. ما نمیتوانیم این کار را انجام بدهیم، اصلا چرا این کار را بکنیم؟ کارخانجات ماشینسازی ما باید تولید بکنند اما از اصطلاح «نقره داغ» استفاده کرد و گفت اگر با ماشین شخصی بیایند مرکز شهر از آنها عوارضهای زیادی میگیریم و میدهیم به حمل و نقل عمومی پیاده و دوچرخهها.»
شهردار سابق تهران تصریح میکند: «سیاست عمومی در کلانشهرها این است که برآیند آن به تشویق استفاده مردم از خودروهای شخصی نباشد اما میبینیم مردم ما از همان لحظهای که از خانهشان بیرون میآیند، حمل و نقل عمومی را انتخاب نمیکنند، پیاده یا دوچرخه را به جای حمل و نقل سواره انتخاب نمیکنند. به نظر بنده باید حمل و نقل عمومی آنقدر فاخر باشد که همه مردم به راحتی انتخاب کنند. اما حالا به قول معروف اتوبوسها به تعداد کافی نیست، برای مترو سرمایهگذاری عظیمی کردیم اما با یک سوم ظرفیت کار میکند، چون واگن به اندازه کافی نداریم.»
وی، تاکید میکند:«اگر همه این کارها را انجام دادیم، معنایش این نیست که ما دیگر پارکینگ نیاز نداریم. تجربههای دیگری هم در این زمینه در دنیا وجود دارد، مثلا در سنگاپور محدودیت پلاک وجود دارد، یعنی برای هر شخص حداکثر یک پلاک وجود دارد که هر 10 سال باید ماشینش را نو کند. در بعضی از کشورها اگر صاحب پلاک باشید باید حتما سند پارکینگ ارائه دهید. ما در همان دوره داشتیم همین کار را انجام میدادیم، یعنی پارکینگهایی احداث میکردیم که سند مالکیت داشت؛ درست مثل اینکه یک واحد آپارتمان میخریدید. ما به این نتیجه رسیده بودیم که این رویه شدنی است. سرمایهگذاران بخش خصوصی را با ارائه بستههای تشویقی به احداث اینگونه پارکینگها تشویق کرده بودیم، از طرف دیگر جرائم پارکینگ را فقط برای توسعه پارکینگ در شهر در نظر گرفته بودیم.»
حناچی، در پاسخ به این سوال که چه آیندهای را برای معضل کمبود پارکینگ تهران میتوان تصور کرد و اینکه آیا این معضل دیرینه حل خواهد شد یا خیر؟، میگوید: «میتوان امیدوار بود اما باروی کار آمدن سیستمی هوشمندانه که آرزوهای خوبی برای شهر و شهروندان داشته باشد، براساس برنامه حرکت کند، از بهترین نیروها با تخصصهای مربوطه استفاده کنند، آینده تهران را روشن دید. البته که این حرکت خردمندی و پختگی و تجربه اجرایی میخواهد.»
وی در پایان خاطرنشان میکند:«انتخابات شوراها پیش روست، اگر تیم متخصص متناسبی برای شهر انتخاب شود، میتوان براساس برنامه و قانون، کارها را پیش برد منتها افرادی که به برنامه اعتقاد ندارند و به قانون پایبند نیستند به نظر من بودجهها را هدر میدهند، حتی ممکن است پروژههای عمرانی هم در شهر اجرا بشود اما شاید این پروژهها لزوماً اولویتهای شهر ما نباشند.»
کارشناس حمل و نقل و ترافیک :
تهران؛ بیش از این دیگر ظرفیت ندارد!
سعیدرضا خرقانی، کارشناس حمل و نقل و ترافیک اما معتقد است، مشکل تهران و پارکینگهای آن ریشه در سایر معضلات حمل و نقلی و شهری ما دارد. وی در گفتوگو با هفتصبح میگوید:«به قول معروف بیرون گود ایستادن و فرمان به «لنگ» دادن کار راحتی است. همه میدانند که ساخت پارکینگ خودرو، درمان بخشی از مشکلات این شهر است اما این هم ثابت شده است که «تهران دیگر ظرفیت ندارد.» نه ظرفیت تحمل افزایش جمعیت، نه تحمل افزایش میزان آلودگی و نه تحمل افزایش ساخت و سازهای جدید. اجازه عبور و مرور بنا به زوج یا فرد بودن پلاک، گسترش محدوده طرح ترافیک، بالا بردن هزینه جریمههای رانندگی هیچ یک، دوای این دردها نیست.»
وی ادامه میدهد: «بالا بردن فرهنگ شهرنشینی از آن ظرفیتهایی است که هنوز جا و فضا برای سرمایهگذاری و کار روی آن زیاد است. مردم به درستی میدانند که افزایش پارکینگهای عمومی، به معنی دعوت مردم به استفاده بیشتر از خودروهای شخصی است، اما اگر اطلاعرسانی مناسب صورت گیرد و در کنار آن جایگزین مناسبی هم برای خودروهای شخصی ارائه شود، بدون شک میتوان امیدوار بود توقع مردم برای احداث پارکینگها تا حدودی فروکش کند و خودشان نیز استفاده از وسایل نقل عمومی را به خودروی شخصی ترجیح دهند.»
وقتی آمارها، فریاد میزنند
آمارها فریاد میزنند؛ تهران با کمبودی معادل صدها هزاران واحد پارکینگ خودرو مواجه است. ترجمه این عدد، ساعتهای از دست رفته شهروندان در گردشهای بیحاصل در جست و جوی جای پارک، آلودگی هوای مضاعف و تبدیل حاشیه معابر به خطوط دائمی توقف است. مدیریتهای شهری از گذشته تا به امروز، اغلبشان راهحل را در احداث پارکینگهای طبقاتی متمرکز دیدهاند اما به نظر میرسد درمان این درد مزمن، نیازمند نسخهای ترکیبی است؛ از توسعه حمل و نقل عمومی تا تغییر الگوی مالکیت خودرو و بازنگری در معماری شهری. اکنون تهران در دوراهی مدیریت خودرو یا تسلیم در برابر خودرو قرار دارد و آینده میتواند نقش مدیران و تصمیمسازان را در این عرصه به نمایش بگذارد.
