قضیه حملونقل عمومی پایتخت این روزها حسابی داغ شده است. پس از آنکه شهرداری تهران در ایام جنگ ۴۰ روزه، مترو و BRT را به صورت کامل رایگان اعلام کرد تا فشار اقتصادی بر دوش شهروندان جنگزده را کمی سبک کند، حالا زمزمههای تازهای از تالار شورای شهر به گوش میرسد. برخی اعضای شورا خواهان تداوم این سیاست رایگانسازی هستند، اما با این تفاوت بزرگ که این بار قرار نیست سوار شدن برای همه مجانی باشد؛ بلکه قرار است گروههای خاصی مشمول این طرح شوند. جالب اینجاست که پیش از این هم بسیاری از همین اقشار از تخفیفها یا رایگان بودن بلیت اتوبوس و مترو بهرهمند بودهاند.
اما این پیشنهاد تازه، بیحاشیه هم نبوده است. در روزهای اخیر، هم کارشناسان و هم مسئولان شهری واکنشهای متفاوتی به این ایده نشان دادهاند. یک دسته معتقدند که درآمد حاصل از فروش بلیت اتوبوس و مترو در مقایسه با بودجه کلان شهرداری، رقم ناچیزی است؛ بنابراین چشمپوشی از این درآمد میتواند یک حرکت مثبت برای رفاه شهروندان تلقی شود. در سوی دیگر میدان، این پرسش جدی مطرح میشود که آیا همین درآمد کم هم نمیتواند در حل مشکلات اساسی اتوبوسرانی و مترو نقش داشته باشد؟ به عبارت دیگر، آیا نادیده گرفتن همین درآمد ناچیز، به ضرر خود حملونقل عمومی تمام نمیشود؟
یکی از برگهای برنده طرفداران رایگانسازی، بحث صرفهجویی در مصرف سوخت است. آنها به آمارهایی از وزارت نفت اشاره میکنند که نشان میدهد در دورهای که حملونقل عمومی رایگان بود، مصرف سوخت کاهش یافته است. این صرفهجویی که بخشی از آن دقیقاً در روزهای جنگ اتفاق افتاد، حالا به عنوان یک مستند قوی مطرح میشود. اینجا است که یک پرسش کلیدی خودش را تحمیل میکند: آیا واقعاً رایگان کردن حملونقل عمومی میتواند مردم را از خودروی شخصی به سمت مترو و اتوبوس بکشاند و به صرفهجویی قابل توجهی در بنزین و گازوئیل منجر شود؟
برای یافتن پاسخ این پرسشها، سراغ یک کارشناس قدیمی رفتهایم. پیمان سنندجی، مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه که سابقه طولانی در مدیریت شهری دارد و همچنین رئیس کمیسیون حملونقل اتاق بازرگانی است، در گفتوگویی با اکوایران، به طور مستقیم به این سوالات پاسخ داده است. او همچنین در بخش دیگری از این مصاحبه، جزئیاتی از طرح سازمان برنامه و بودجه و تأثیر آن بر نوسازی ناوگان حملونقل عمومی ارائه کرده است.
در یک جمعبندی میتوان گفت موضوع رایگانسازی حملونقل عمومی فقط یک تصمیم ساده نیست. این بحث ابعاد مختلفی دارد؛ از صرفهجویی اقتصادی و فواید زیستمحیطی گرفته تا چالشهای درآمدی برای خود شهرداری و مشکلات اجرایی که پیش روست. هر کدام از این زاویهها نیاز به یک بررسی دقیق کارشناسانه دارد تا مشخص شود آیا این طرح رویایی به سرانجام میرسد یا در همان قدمهای اول زمینگیر میشود.
