روزنامه هفت صبح، محمد صابری| تصور کنید در حال قدم زدن در پیادهرو و یا خرید از یک فروشگاه هستید و آنقدر ذهنتان مشغول مشغلههای روزمره است که اصلا حواستان به نگاه خیرهای که دقایقی است دارد دنبالتان میکند، نیست. در عوالم خود سیر میکنید که ناگهان دستی روی شانهتان میزند و میگوید؛ «ببخشید، شما حاضرید در فیلم من بازی کنید!؟» یا آدمی را تصور کنید که تمام زندگیاش چنان دور از سینما گذشته که حتی نام «رضا عطاران» برایش ناشناخته است اما ناگهان با یک پیشنهاد تبدیل به بازیگر نقش اصلی یک فیلم سینمایی میشود.
اینها اتفاقاتی بسیار نادر اما بهشدت جذاب در عالم سینماست. کارگردانهایی که چنین ذوقی برای حضور چهرههای خاص در مقابل دوربین خود دارند هم واقعا هنرمندانی قابل تحسین هستند. شاید «بازیگری» از نگاه عده زیادی از مردم یک رویا باشد و دسترسی به آن را منوط به سالها ممارست و پیگیری بدانند، که بیراه هم فکر نمیکنند، اما آنهایی که این فرصت را برپایه یک اتفاق و یا یک انتخاب ویژه بهدست میآورند، معمولا سرگذشتهایی شنیدنی و حتی جذابتر از خیلی از فیلمهای سینمایی دارند.
حضور علیاکبر اصانلو با بیش از نیم قرن معلمی و فعالیت هنری در یک شهرستان، در فیلم «نگهبان شب» سیدرضا میرکریمی، بهانهای شد تا سراغ 7 کارگردان برویم که تخصص ویژهای در انتخاب بازیگران خاص برای فیلمهای خود داشتهاند؛ بازیگرانی که گاهی تا ساعتی قبلتر از مواجهه با پیشنهاد بازیگری، حتی به سینما فکر هم نکرده بودند!
عباس کیارستمی/ همایون ارشادی
بازیگران چه سهمی از فیلمهایش دارند؟
یکی از معروفترین سینماگران ایرانی در زمینه پرهیز از حضور بازیگران مطرح در مقابل دوربین و بهرهگیری از نابازیگران در نقشهای اصلی، عباس کیارستمی است. کارگردانی که یکی از مهمترین مولفههای فیلمسازیاش، واقعگرایی است و در همین راستا هم احتمالاً ترجیح میداد با چهرههای بکر نابازیگران فیلمهایش را بسازد.
چگونه به این گزینه خاص رسید؟
در میان نابازیگران متعددی که با انتخاب کیارستمی برای نقشآفرینی در فیلمهایش مقابل دوربین رفتند، یکی از شناختهشدهترینها برای مخاطبان عام سینما همین همایون ارشادی است. هر چند ارشادی پیش از همکاری با کیارستمی به دلیل رفاقتی که در خارج از کشور با محمد نیکبین تهیهکننده سینما و همسر تهمینه میلانی داشت، پیشتر نقش کوتاهی را در «کاکادو» ساخته این فیلمساز ایفا کرده بود، اما این روایت هم از او معروف است که کیارستمی بدون اطلاع از این سابقه، پشت چراغ قرمز یک چهارراه، او را میبیند و بهعنوان یک نابازیگر از او دعوت به همکاری میکند.
در چه فیلمی با او همکاری کرد؟
فیلم «طعم گیلاس» همان فیلمی بود که کیارستمی برای ایفای نقش اصلی آن، همایون ارشادی را در خیابان انتخاب کرد و تبدیل به سکوی پرتاب این بازیگر به دنیای بازیگری حرفهای در سینما شد. فیلم خیلی زود شهرت جهانی هم بهدست آورد و توانست نخل طلای جشنواره کن را هم شکار کند.
بازخوردهای این همکاری چه بود؟
نقشآفرینی در «طعم گیلاس» هر چند جایزه و نشان ویژهای برای ارشادی به همراه نداشت اما با توجه به اعتبار جهانی فیلم تبدیل به بهترین شناسنامه بازیگری برای او شد. منتقدان بازی او را تحسین کردند و توجه کارگردانان دیگر هم به سمت او جلب شد.
سرانجام این بازیگر چه شد؟
همایون ارشادی به فاصلهای بسیار کم بعد از «طعم گیلاس» در فیلم «درخت گلابی» از فیلمهای شاخص داریوش مهرجویی بهعنوان یکی دیگر از فیلمسازان مطرح ایرانی هم نقشآفرینی کرد تا جایگاهش بهعنوان بازیگر در سینمای ایران تثبیت شود. او طی سه دهه گذشته از بازیگران پرکار سینمای ایران بوده و حتی تجربه حضور در پروژههای سینمایی در دیگر کشورها را هم داشته است. او این روزها فیلم «عطرآلود» را آماده اکران دارد.
رضا میرکریمی/ علیاکبر اصانلو
بازیگران چه سهمی از فیلمهایش دارند؟
از همان اولین فیلمها و سریالهایش علاقه ویژهای به استفاده از استعدادهای تازه در عرصه بازیگری داشت. رضا میرکریمی البته در مقام کارگردان زمینه احیای برخی بازیگران حرفهای و درخشش ویژه آنها را هم در فیلمهایش فراهم کرده که به همین دلیل او را یکی از کارگردانان ستارهساز سینما هم لقب دادهاند. هفته گذشته در پرونده ویژهای کاراکترهای ماندگار کارنامه میرکریمی را مرور کردیم که اتفاقا نابازیگران هم در آن سهم داشتند.
چگونه به این گزینه خاص رسید؟
نمیتوان علیاکبر اصانلو را یک نابازیگر خطاب کرد. او اتفاقا یکی از هنرمندان باسابقه و پیشکسوت در زنجان محسوب میشود که در کنار حضور بر صحنه تئاتر، همکاریهایی هم با صداوسیمای زنجان داشته است. میرکریمی هم سالها شاهد هنرنمایی این هنرمند در زنجان بود و به پشتوانه همین آشنایی، زمینه ورود او به عرصه سینما را هم فراهم آورد.
در چه فیلمی با او همکاری کرد؟
اصانلو به گفته خودش بیش از 50 سال سابقه معلمی داشته و در کنار آن فعالیتهای هنریاش را هم دنبال کرده است. میرکریمی برای ایفای یک نقش خاص از پدری گرفتار آلزایمر در فیلم «نگهبان شب» از او دعوت به همکاری کرد و این انتخاب حکم یک قدم محکم برای این بازیگر در مسیر ورود به سینما را پیدا کرد.
بازخوردهای این همکاری چه بود؟
از همان نوبت رونمایی فیلم «نگهبان شب» در کاخ اصحاب رسانه در جشنواره فیلم فجر، حضور علیاکبر اصانلو در نقش «دایی» بهصورت ویژه به چشم منتقدان و مخاطبان جشنوارهای آمد. دایی کاراکتری خاص در جهان داستانی فیلم تازه میرکریمی دارد که اصانلو به بهترین شکل در تعامل با دیگر بازیگر گمنام این فیلم یعنی تورج الوند، به آن جان بخشیده است.
سرانجام این بازیگر چه شد؟
فیلم «نگهبان شب» این روزها در حال اکران در سینماهای کشور است و باید دید، دیده شدن نقشآفرینی اصانلود در این فیلم، چقدر در آینده حرفهایاش تأثیرگذار خواهد بود. او علاقه ویژهای به بازیگری دارد و همین روزها سریال «سوران» با نقشآفرینی او در حال پخش از تلویزیون است. دور از انتظار نیست که حضورش در سینما و تلویزیون پررنگتر شود.
مجید مجیدی/ روحالله زمانی
بازیگران چه سهمی از فیلمهایش دارند؟
از معدود چهرههای سینمای ایران است که ورودش به عرصه کارگردانی از بازیگری بود و در ادامه بهطور کامل به عرصه کارگردانی کوچ کرد. مجید مجیدی تا قبل از دهه هفتاد بازیگر سینمای ایران بود و شاید به همین دلیل از همان اولین ساختههایش در مقام کارگردان، توجه ویژهای به ترکیب بازیگرانش داشت. بهویژه در زمینه همکاری با بازیگران نوجوان، مجیدی یکی از موفقترین کارنامهها را در سینمای ایران دارد.
چگونه به این گزینه خاص رسید؟
مجید مجیدی در آثارش چهرههای گمنام بسیاری را به شهرت رسانده، از میرفرخ هاشمیان در «بچههای آسمان» تا محسن رمضانی در «رنگ خدا». در این میان هم حتما ویژهترین کشفش را باید رضا ناجی دانست که بعد از سالها تجربه بازیگری تئاتر در گمنامی با فیلمهای مجیدی به شهرت رسید و با «آواز گنجشکها» توانست جایزه خرس نقرهای برلین را هم شکار کند. در میان اینها اما روحالله زمانی و دوستانش قصهای متفاوت داشتند، بچههای کاری که ناگهان بازیگر شدند.
در چه فیلمی با او همکاری کرد؟
مجیدی برای ترکیب بازیگران اصلی فیلم «خورشید» نیاز به چند کودک کار داشت و در راستای علاقهاش به همکاری با چهرههای بکر و تازه، سراغ اصل جنس رفت و از میان کودکان واقعی کار دست به انتخاب زد. روحالله زمانی بهعنوان بازیگر نقش اصلی این فیلم هم همینگونه انتخاب شد.
بازخوردهای این همکاری چه بود؟
روحالله زمانی آنقدر کنار بازیگران کارکشتهای چون علی نصیریان، جواد عزتی و طناز طباطبایی خوش درخشید که باور نابازیگر بودن او سخت بود! او علاوهبر تحسین از سوی منتقدان داخلی توانست جایزه مهم جایزه «مارچلو ماسترویانی» را بهعنوان بهترین بازیگر نوظهور جشنواره ونیز از آن خود کند. بهواسطه همین موفقیت هم او خیلی زود در کانون توجه کارگردانان دیگر هم قرار گرفت.
سرانجام این بازیگر چه شد؟
زمانی حالا یک بازیگر تمام عیار در سینماست. او در فیلم «موقعیت مهدی» حضوری درخشان داشت و سال قبل هم با فیلم «در آغوش درخت» در جشنواره فیلم فجر حضور داشت. مسیر زندگی روحالله زمانی بهواسطه نقشآفرینی در فیلم «خورشید» بهطور کامل تغییر کرده و او حالا یکی از استعدادهای آیندهدار سینمای ایران بهحساب میآید.
هومن سیدی/ لادن ژاژهوند
بازیگران چه سهمی از فیلمهایش دارند؟
در همان اولین فیلمش «آفریقا» هرچند از حضور شهاب حسینی و جواد عزتی بهعنوان بازیگر استفاده کرد اما در کنارشان یک استعداد تازه را قرار داد؛ امیر جدیدی که تا آن زمان مربی تنیس بود و به دعوت سیدی مقابل دوربین رفت و اتفاقا بعدها بازیگر شاخصی در سینما شد. هومن سیدی در ادامه مسیر فیلمسازیاش هم هر چند تمرکز اصلی را بر حضور بازیگران شناختهشده در نقشهای اصلی گذاشته اما هر از گاهی تلاش داشته تا استعدادهای تازهای را هم به جریان بازیگری سینمای ایران معرفی کند.
چگونه به این گزینه خاص رسید؟
لادن ژاژهوند زندگی بهشدت عجیب و دراماتیکی داشته است. از دوران کودکی که به همراه پدرش موادمخدر مصرف میکرده و حتی مأموریت تأمین مواد را هم برعهده داشته تا سالهای بعد که هم کارتنخوابی را تجربه میکند و هم 106 بار برای ترک اعتیاد به مراکز مرتبط تحویل داده میشود! در یکی از همین نوبتها که خودش با پای خودش به مرکز ترک اعتیاد میرود، با پیشنهاد عوامل یک پروژه سینمایی برای ایفای نقش مواجه میشود.
در چه فیلمی با او همکاری کرد؟
هومن سیدی برای نقش مادر در یک خانواده حاشیهنشین و گرفتار اعتیاد در فیلم «مغزهای کوچک زنگزده» سراغ ژاژهوند رفت و استعداد او را در سن 63 سالگی شکوفا کرد. لادن ژاژهوند پس از سالها اعتیاد و کارتنخوابی، با نقشآفرینی در این فیلم وارد دنیایی بهکل متفاوت شد.
بازخوردهای این همکاری چه بود؟
ژاژهوند در نقش مادر در فیلم «مغزهای کوچک زنگزده» واقعا درخشید و در همان موعد رونمایی فیلم در جشنواره، بهناگهان زندگیاش زیر ذرهبین رسانهها قرار گرفت. او برای کیفیت نقشآفرینیاش موردتحسین قرار گرفت و حتی از نگاه برخی این حضور یکی از برگبرندههای فیلم هم بود.
سرانجام این بازیگر چه شد؟
دو سال بعد از «مغزهای کوچک زنگزده»، ژاژهوند نقش مشابه اما کوتاهی را در فیلم «شنای پروانه» هم ایفا کرد و به پشتوانه همین همکاری با محمد کارت، حضور در سریال «یاغی» زمینهساز ورودش به سریالهای شبکه نمایش خانگی شد. او همین روزها سریال کمدی «نیوکمپ» را در حال پخش از این شبکه دارد.
بهنام بهزادی/ علیرضا آقاخانی
بازیگران چه سهمی از فیلمهایش دارند؟
بهنام بهزادی جزو آن دسته از فیلمسازانی قرار نمیگیرد که بخواهیم بگوییم فیلمهایش از منظر ترکیب بازیگران، موردتوجه قرار داشتهاند. او که با همان اولین فیلمش یعنی «تنها دو بار زندگی میکنیم» تبدیل به فیلمسازی محبوب برای طیفی از منتقدان شد، در تجربههای بعدیاش گامبهگام از جایگاه ایدهآلی که داشت فاصله گرفت اما همچنان جزو فیلمسازانی است که میتوان در انتظار کارهای تازهاش بود.
چگونه به این گزینه خاص رسید؟
بهتر است از زبان خود علیرضا آقاخانی روایت این انتخاب را بخوانیم: «بازیگر شدنم اتفاقی بود. هیچ وقت فکر نمیکردم بخواهم بازیگر شوم. نمیخواهم اغراق کنم. اما بازیگر شدن، جزو آرزوهایم نبود. سینما رفتن را دوست داشتم. اما نه این که آرزو کنم کاش جای فلان بازیگر بازی میکردم. آقای بهزادی کارگردان فیلم، مرا در خیابان دیدند و پرسیدند دوست داری فیلم بازی کنی؟ گفتم تا حالا به این موضوع فکر نکردهام. چند جلسه با هم قرار گذاشتیم. از بین سه چهار نامزد، من انتخاب شدم.»
در چه فیلمی با او همکاری کرد؟
بهنام بهزادی در واقع برای همان اولین فیلمش، اینگونه بازیگر اصلیاش را از خیابان انتخاب کرد. علیرضا آقاخانی در فیلم «تنها دو بار زندگی میکنیم» نقش سیامک بهعنوان کاراکتر اصلی را ایفا کرد. راننده مینیبوسی که تصمیم میگیرد در چند روز باقی مانده از عمر، سراغ جبران حسرتهایش برود.
بازخوردهای این همکاری چه بود؟
جنس نقشآفرینی آقاخانی بهگونهای بود که بیش از مخاطبان عام، تبدیل به چهرهای محبوب برای علاقهمندان به سینمای تجربی و خاص شد. احتمالا به همین دلیل برای دومین فیلمش از سوی علی مصفا برای ایفای نقش در «پله آخر» دعوت به کار شد. فیلمهای هنری همچنان سهم بیشتری در کارنامه او دارند.
سرانجام این بازیگر چه شد؟
علیرضا آقاخانی هرچند تا به امروز در بیش از 8 فیلم سینمایی ایفای نقش کرده است اما بهنظر میرسد هنوز تمایلی ندارد که بهعنوان یک بازیگر تماموقت شناخته شود و همچنان حضوری گزیده در نقشهای مختلف دارد. او هیچگاه از بازیگری فاصله نگرفت اما سراغ پرکاری هم نرفته است. آقاخانی این روزها سریال «آمستردام» را در حال پخش در شبکه نمایش خانگی دارد.
پرویز شهبازی/ سعید امینی
بازیگران چه سهمی از فیلمهایش دارند؟
بیتردید پرویز شهبازی از کارگردانهایی بهحساب میآید که همواره وسواس ویژهای در انتخاب بازیگرانش داشته است. او با «نفس عمیق» به شهرت رسید که هیچ بازیگر مطرحی در آن ایفای نقش نمیکرد اما همین تجربه برای همه بازیگران گمنامش، تبدیل به یک شناسنامه شد. معرفی نازنین بیاتی به سینمای ایران در فیلم «دربند» را هم میتوان از همین جنس اتفاقات در کارنامهاش به حساب آورد.
چگونه به این گزینه خاص رسید؟
سعید امینی خودش تعریف کرده است که روزی به همراه دوستش منصور شهبازی برسر پروژه پرویز شهبازی حاضر شده بود که حضورش به چشم این کارگردان میآید و خیلی ساده پیشنهاد نقشآفرینی در فیلم به او داده میشود. پیشنهادی که امینی انتظار آن را نداشت اما پذیرش آن تبدیل به اتفاقی ویژه برایش شد.
در چه فیلمی با او همکاری کرد؟
«نفس عمیق» در اولین سال از دهه 80 ساخته شد و با چنان موجی از سوی جوانان بهخصوص دانشجویان مواجه شد که تا سالهای عنوان یکی از محبوبترین فیلمهای یک نسل از فیلمبازهای ایرانی را از آن خود کرد. منصور شهبازی و سعید امینی دو بازیگر اصلی این فیلم بودند که بهرغم نابازیگر بودن بهخوبی توانستند حس و حال جوانان ایرانی در آن سالها را در مقابل دوربین پرویز شهبازی به تصویر درآورند.
بازخوردهای این همکاری چه بود؟
حضور سعید امینی همچون دو بازیگر جوان دیگر فیلم «نفس عمیق» بهصورت ویژه در رسانهها انعکاس پیدا کرد و برخی حتی این بازیگر جوان و تا آن روز گمنام را با پل نیومن و تام کروز شبیه دانستند. امینی اما به گفته خودش نسبت به سینما کاملا بیعلاقه بود و به همین دلیل پیشنهادهای متعددی که برای ایفای نقش در فیلمهای دیگر داشت را رد کرد.
سرانجام این بازیگر چه شد؟
سعید امینی سرانجامی بسیار تراژیک و تلخ داشت. فیلم «نفس عمیق» اولین و آخرین فیلمی بود که امینی در آن ایفای نقش کرد و نزدیک به یک دهه بعد از این فیلم یعنی در آبانماه سال 92 بود که خبر رسید او بهدلیل گازگرفتگی و در سن 30 سالگی جان خود را از دست داده است.
رضا عطاران/ احمد پورمخبر
بازیگران چه سهمی از فیلمهایش دارند؟
هر چند وقتی روی کرسی کارگردانی در سینما تکیه میزند، گویی به بازیگران دیگر اعتماد چندانی ندارد و تا به امروز در همه فیلمهایش خودش ایفاگر نقش اصلی بوده است اما نمیتوان کتمان کرد که مشخصا در عرصه فیلمها و سریالهای کمدی، رضا عطاران از کارگردانان بازیگرساز بوده است. کارگردانی که حتی بازیگران باسابقهتر هم فرصت درخشش ویژهتری را در فیلمهایش بهدست آوردهاند.
چگونه به این گزینه خاص رسید؟
در میان چهرههای مختلفی که بهواسطه حضور در مقابل دوربین رضا عطاران به شهرت رسیدند، احمد پورمخبر و حلیمه سعیدی جایگاه متمایزی دارند. احمد پورمخبر که صراحتا خودش را از کشفیات رضا عطاران میدانست، خیلی اتفاقی در پشتصحنه یکی از کارهای این کارگردان حاضر میشود و با درخواست او تست بازیگری میدهد. قبولی در همین تست هم مسیر حضور او در یکی از نقشهای سریال «متهم گریخت» را هموار کرد. همان سریالی که حلیمه سعیدی هم برای اولینبار در آن دیده شد.
در چه فیلمی با او همکاری کرد؟
پورمخبر ورود رسمی به عرصه بازیگری طنز را با «متهم گریخت» تجربه کرد و در ادامه و در قالب همکاری با رضا عطاران در سریالهای «ترش و شیرین» و «بزنگاه » هم نقشهایی را برعهده گرفت. جنس همکاری او با عطاران هم همواره ثابت و در قالب خلق یک تیپ بود.
بازخوردهای این همکاری چه بود؟
هم احمد پورمخبر و هم حلیمه سعیدی بهرغم سن بالایی که داشتند، آنقدر در بیان خاص دیالوگهای تندوتیز توانمند بودند که خیلی زود به چهرههای مشهور و البته محبوب در قاب تلویزیون تبدیل شدند. پورمخبر از همین شهرت استفاده کرد و خیلی زود در قامت بازیگری پرکار در سینما هم حضور پیدا کرد.
سرانجام این بازیگر چه شد؟
هم پورمخبر و هم سعیدی جزو استعدادهایی بودند که خیلی دیر برای ایفای نقش در مقابل دوربین کشف شدند اما واقعیت این است که خیلی خوب هم توانستند از مواهب آن بهرهمند شوند و به شهرت برسند. پورمخبر در سال 99 و در سن 79 سالگی درگذشت. حلیمه سعیدی هم در سال 1400 و در حالی که 87 سال داشت، چهره در نقاب خاک کشید.
