روزنامه هفت صبح| وزارت امور خارجه آمریکا با انتشار گزارشی به تصمیم دونالد ترامپ و جو بایدن، روسایجمهوری پیشین و کنونی آمریکا در پایان دادن به ماموریت نظامی این کشور در افغانستان پرداخت و اعلام کرد این تصمیم پیامدهایی جدی در «تداوم حکومت پیشین و حفظ امنیت افغانستان» داشت.
گزارش ۸۷ صفحهای وزارت امور خارجه آمریکا که «به دلایل امنیتی» تنها ۲۳ صفحه (برخی گفتند 21 صفحه) از آن منتشر شده، بر اساس مصاحبه با ۱۵۰ مقام از دولت فعلی و قبلی آمریکا تهیه شده است. نتایج این گزارش با مدتی تاخیر منتشر شد که ناظران میگویند ناشی از تصمیم بایدن برای جلوگیری از انتقاد از دولتش بوده است.
چه چیزهایی باعث شکست آمریکا در خروج از افغانستان شده است؟
یک: زمانی که دولت ترامپ قدرت را ترک کرد، سؤالات کلیدی در مورد اینکه چگونه ایالات متحده مهلت می ۲۰۲۱ را تکمیل کند، بی پاسخ ماند؛ ضربالاجل برای خروج کامل نظامی، چگونه ایالات متحده حضور دیپلماتیک خود را در کابل حفظ کند و برای افراد واجد شرایط برنامه ویزای مهاجرت ویژه (اسآیوی) و همچنین سایر افغانهای در معرض خطر چه باید کرد.
دو: زمانی که طالبان سریعا در حال پیشروی به سمت کابل بود، مقامهای آمریکایی تخمینهای متفاوت در مورد زمان مقاومت در برابر طالبان داشتند و به نحو موثری برنامهای برای بدترین سناریو نداشتند و متکی به «تضمینهای» رئيسجمهور وقت افغانستان شده بودند که «تمرکز بر دفاع از کابل میکنند و میتوانند طالبان را مدتی دور نگه دارند.»
سه: رئیسجمهور (جدید یعنی بایدن) «روند یک تصمیمگیری سنجیدهشده، سریع، دقیق و فراگیری را روی دست گرفت» اما توسط سلف خود، دونالد ترامپ محدود شده بود. با تغییر دولت در واشنگتن در بررسی اشاره شده که بسیاری از افسران کلیدی سفارت تنها چند هفته پیشتر از سقوط به افغانستان آمده بودند.
وزارت امور خارجه هر دو دولت در گسترش «گروه ویژه مدیریت بحران» همزمان با پیشروی طالبان به سمت کابل در ماه اوت سال ۲۰۲۱ به اندازه کافی آمادگی نداشته و فاقد یک دیپلمات ارشد برای بررسی «بدترین سناریوها، چگونگی و سرعت وقوع آنها» در افغانستان بودند.جابهجایی و چرخش معمول دیپلماتیک در تابستان ۲۰۲۱، امور را به دست کسانی سپرد که هنگام سقوط کابل به دست طالبان، تنها چند روز یا چند هفته در افغانستان بوده و تجربهای برای مواجهه با این بحران نداشتند.
چهار: خروج ناگهانی اشرف غنی، رئیسجمهوری افغانستان از کابل و سقوط شهر به نفع طالبان، با سرعتی اتفاق افتاد که همه ناظران را غافلگیر کرد. حتی افغانهایی که قصد ترک این کشور را داشتند هم نتوانستند برای فروش اموال و حل و فصل امور خود زمان کافی پیدا کنند. البته «نشانههای هشدار دهندهای» برای این چشمانداز وجود داشت که نیروی دولت افغانستان در زمینه دفاع از کابل و مقاومت در برابر انتقال قدرت از طریق مذاکره، در حال از بین رفتن بوده است.
پنج: بیشترین انتقادات هم در این گزارش متوجه دولت بایدن است چرا که آمادگی لازم را برای عملیات تخلیه نداشته و هزاران افغان را که برای نیروهای آمریکایی کار کرده بودند، در شرایطی «خطرناک» رها کرده است. گزارش همچنین به موارد متعددی از سردرگمیها در رابطه با مدیریت تخلیه نیروها از افغانستان و تماس با افراد جامانده اشاره کرده است.
در بخشی از این گزارش آمده است: «تغییر مداوم دستورالعملهای خطمشی و پیامهای عمومی از واشنگتن در مورد اینکه کدام گروه واجد شرایط جابهجایی هستند و اینکه سفارت چگونه باید دسترسی آنها را مدیریت کند، بر سردرگمیها افزود.»این گزارش اما در پایان تلاش کارمندانی را که در ترک حدود ۱۲۰ هزار نفر از افغانستان موثر بودند، ستود.
واکنشها به گزارش
سخنگوی کاخ سفید از عملکرد بایدن در مورد خروج از افغانستان دفاع کرده است. سخنگوی ترامپ گفته است: «تنها یک نفر مسئول خروج فاجعهبار از افغانستان است: جو بایدن.» در پایان یک کنفرانس خبری در کاخ سفید در روز جمعه از جو بایدن در مورد خروج از افغانستان نیز سوالی پرسیده شد، که آقای بایدن به طور مشخص به یافتههای این گزارش یاد نکرد اما گفت:
«نه، نه. همه شواهد در حال بازیابی هستند. یادتان است در مورد افغانستان چه میگفتم؟ گفتم القاعده [باید] آنجا نباشد. گفتم که آنجا نباشد. گفتم از طالبان [در این زمینه] کمک بگیریم. حالا چه رخ داده؟ چه میگذرد؟ رسانه خود را مرور کنید. حق با من بود.»وزارت خارجه طالبان در بیانیهای با این برداشت از سخنان جو بایدن که «گروههای مسلح در افغانستان نیستند» از آن استقبال کرده است.
عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان گفته است: «ما اظهارات جو بایدن رئیس جمهور ایالات متحده در مورد عدم وجود گروههای مسلح در افغانستان را به منزله اعتراف به واقعیت میدانیم و اعلام میکنیم که گزارش اخیر تیم نظارت بر تحریمهای سازمان ملل مبنی بر حضور و فعالیت بیش از بیست گروه مسلح در افغانستان را رد میکند.»
البته گزارش چهاردهم کمیته تحریمهای سازمان ملل که براساس گزارشهای اعضای شورای امنیت در اوایل ماه جون/ژوئن منتشر شد، میگوید ارتباط میان حکومت طالبان و شبکه القاعده و «تحریک طالبان پاکستان» (تیتیپی) «همچنان قوی و بههم پیوسته» مانده و در حکومت طالبان «طیفی از گروههای تروریستی آزادی مانور بیشتری» دارند و حکومت طالبان «بهخوبی از آن بهرهبرداری» میکند. گزارش شورای امنیت افزوده که «خطر تروریسم هم در افغانستان و هم در منطقه در حال افزایش است.»
زلمی خلیلزاد با بازپخش سخنان جو بایدن در توئیتر نوشت که ممکن است اظهارات بایدن در مورد افغانستان براساس ارزیابی اخیر شورای اطلاعات ملی آمریکا باشد. خلیلزاد افزود در اطلاعاتی که اخیرا از طبقهبندی خارج شده، آمده است که القاعده زیرساختهای اندکی در افغانستان دارد و بعید است بتواند تا سال ۲۰۲۴ آماده اجرای عملیات خارجی از افغانستان باشد. خلیلزاد همچنین با استناد به این گزارش، ادعا کرد که اگر القاعده قصد انجام حمله در سطح جهان را داشته باشد، میتواند به تواناییهایش در آفریقا و خاورمیانه تکیه کند. (ولانت، بی.بی.سی. و ایندیپندنت)
