روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| یک هفته دیگر در چنین روزی، فینالیستهای جامجهانی هم مشخص شدند و کمکم بساط این رقابت جذاب فوتبالی را برمیچینند. با این حال، تا اینجای کار، جام یک پدیده فوتبالی داشته و یک پدیده حاشیهای. پدیده فوتبالی مراکش بوده است. کشوری که توانسته بدون باخت، به مرحله یکچهارم نهایی برسد آنهم در حالیکه تا بهحال در طول تاریخ فقط یک بار توانسته بود از مرحله گروهی بالا بیاید و حتی در دور قبلی جامجهانی از ما هم شکست خورده بود.
یک: نام کشور و پرچم: کشور از نظر رسمی دو اسم دارد. ما که به آن مراکش میگوییم ولی محلیها و اعراب به آن مغرب میگویند. مراکش در واقع، پایتخت سابق مراکش باستان است و مغرب، در واقع به معنای کشوری است که در غرب است چون مراکش در منتهیالیه غرب آفریقا واقع شده است. پرچم آن سراسر قرمز است یا یک ستاره سبز پنج پر معروف به مهر سلیمان. این ستاره نمایانگر پنج رکن اسلام است. تاریخ طراحی این پرچم 1912 است. سبز و قرمز هم جزو رنگهایی هستند که معمولا در پرچم کشورهای عربی پیدا میشوند. نماد این کشور هم در کنار ستاره، شیر است کما اینکه در میان تماشاگران جامجهانی نیز استفاده از این نماد را میبینید.
دو: کجاست و چقدر وسعت دارد؟ در شمال غربی آفریقا. دو درجه غربتر از نصف النهاری که از گرینویچ میگذرد و زمین را به دو نیمه غربی و شرقی از نظر زمانی تقسیم میکند آغاز میشود و تا نصف النهار 17 درجه غربی هم میرود. از آن طرف از مدار 21 در جنوب آغاز میشود و تا 35 درجه در شمال میرود. به طور کلی آن طور که تصور میکنید کشور کوچکی نیست. عریضترین منطقه آن حدود 800کیلومتر است و از شمال تا جنوبش، حدود 1500 کیلومتر راه است.
به طور کلی 716 هزار کیلومتر مربع وسعت دارد یعنی تقریبا نصف ایران. در فهرست مناطق جغرافیایی جهان از نظر مساحت، پنجاه و هفتم است. کوچکتر از عراق و بزرگتر از ازبکستان. با سه کشور هم بیشتر همسایه نیست. اسپانیا از طریق دریا و موریتانی و الجزایر از طریق خشکی. جالب است بدانید که خط ساحلی بسیار طولانی دارد. 2954کیلومتر ساحل یعنی بیشتر از همه سواحل ما در خلیج فارس و دریای عمان. سواحل مراکش در کرانه دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس است.
سه: آب و هوا و اقلیمش چطور است؟ دو نوع آب و هوا دارد. در شمال آب و هوای مدیترانهای دارد و هرچه به جنوب میروی بیابانی و گرم و خشک میشود. به همین دلیل مراکز عمده کشاورزی این کشور نیز در شمال آن قرار گرفته است. میانگین ارتفاع این کشور از سطح دریا 909 متر است. بلندترین نقطه آن قلهای به نام کوه توبقال است با 4 هزار و 165 متر ارتفاع و پستترین نقطه آن منفی 59 متر زیر سطح دریاست.
چهار: از مردمانش چه میدانیم؟ 37میلیون نفر جمعیت دارد. تمرکز جمعیت در مناطق شمالی غربی این کشور و سواحل اقیانوس اطلس است. در این منطقه چهار شهر پرجمعیت این کشور قرار گرفته است: کازابلانکا با حدود 4میلیون جمعیت، رباط، پایتخت، که نزدیک به 2 میلیون نفر در آن زندگی میکنند و دو شهر فاس و طنجه با حدود 2 و نیم میلیون نفر جمعیت.
99درصد مردم از دو قوم عرب و بربر هستند. بربرها، اقوامی هستند که تا قبل از تسلط اعراب بر شمال آفریقا در این منطقه زندگی میکردند. البته حالا جمعیت اعراب در این کشور از بربرها بیشتر است و نزدیک به 70درصد از جمعیت، عرب هستند. دو زبان در کشور رسمی است: زبان عربی و زبان امازیغی که همان زبان قوم بربر است ولی زبان دیپلماسی و کسب و کار در این کشور فرانسه است.
پنج: دینشان چیست؟ 99درصد جمعیت این کشور مسلمان و تقریبا همگی آنها سنی هستند. قانون اساسی هم میگوید که اسلام مذهب رسمی است. یک بررسی در سال 2021 نشان میدهد که 67.8درصد مراکشیها مذهبی، 29.1درصد تا حدودی مذهبی و 3.1درصد غیر مذهبی هستند. اسلام در قرن هفتم و در زمان امویان به این کشور رسیده است.
جالب توجه است که نخستین سلسله اسلامی که بر این کشور حاکمیت کردند، ادریسیان بودند که از مذهب شیعه زیدیه بودند اما در حال حاضر کمتر از یک دهم درصد جمعیت این کشور، شیعه هستند. از نظر مذهبی مسلمانان اهل سنت در این کشور، به شاخه مالکی گرایش دارند ولی با وجود اینکه این شاخه از اهل سنت، دشمنی چندانی با شیعیان ندارند، گفته شده که 50درصد از اهل سنت در این کشور، در حال حاضر مسلمان بودن شیعیان را باور ندارند.
شش: بافت جمعیتی به چه صورت است؟ 43درصد از مردم این کشور زیر 24سال سن دارند و به شدت جوان هستند. نرخ رشد جمعیت کشور البته در حال کاهش است. در اواسط دهه 1980، نرخ باروری در کشور 5 بود که حالا به عدد 0.9 رسیده است. نتیجه افزایش تحصیلات زنان، استفاده بیشتر از وسایل پیشگیری از بارداری، تأخیر در ازدواج و تمایل به خانوادههای کوچکتر از دلایل این موضوع است. در نیمه دوم قرن بیستم یک ویژگی جمعیتی دیگر به این کشور اضافه شد و آن هم «مهاجرفرستی» بود. دولت هم برای تامین ملی اقتصاد خود و هم به عنوان راهی برای جلوگیری از ناآرامی در مناطقی که نارضایتی بالاست (اغلب در میان بربرها) این سیاست را تشویق کرد.
نتیجه این شد که مهاجران زیادی از مراکش راهی الجزایر و فرانسه شدند و کم کم به طور گسترده سراسر شمال غربی اروپا را به تصرف خود درآوردند. در اوایل دهه 1990 اروپاییها از این وضعیت خسته شدند و تلاش کردند مراکشیها را بیرون کنند اما مراکشیها اغلب از طریق ازدواج یا حتی به طور غیرقانونی در اروپا باقی ماندند. در حال حاضر نزدیک به 5 میلیون مراکشی در خارج از مرزهای این کشور زندگی میکنند که اغلب آنها ساکن فرانسه و هلند هستند. در پیروزهای اخیر مراکشیها هم شاهد آن بودیم که خیابانهای اروپا شاهد شادیهای بعضا خشن مراکشیها بود مثل اتفاقاتی که شامگاه سهشنبه در بروکسل بلژیک رخ داد. سه آمار جالب توجه دیگر در مورد این شهر اینکه میانگین سنی 30سال، امید به زندگی 73سال و میزان شهرنشینی حدود 65درصد است.
هفت: آسیبهای اجتماعی: میزان استفاده از دخانیات در این کشور حدود 15درصد است ولی 28درصد مردان و کمتر از یک درصد زنان از دخانیات استفاده میکنند. میزان کودک همسری (کودکان ازدواج کرده کمتر از 18سال) در میان زنان حدود 15درصد است. 26درصد از کل جمعیت و 35درصد از زنان، بیسواد مطلق هستند. در حالی که 45درصد از کل جامعه اصلا فعال اقتصادی محسوب نمیشوند (یعنی اصلا به دنبال کار هم نیستند) از میان جمعیت جویای کار، 22درصد جمعیت 15 تا 24ساله شغلی پیدا نمیکنند و بیکار محسوب میشوند.
هشت: حکومت: نوع حکومت در این کشور، پادشاهی مشروطه است. پادشاه فعلی، محمد ششم نام دارد. او سومین شاه این کشور بعد از استقلال آن است که همگی از یک خانواده بودند. محمد پنجم از 1956 تا 1961، حسن دوم از 1961 تا 1999 و محمد ششم از 1999 تاکنون. این افراد همگی از خاندان علویان مراکش هستند. علویان در واقع هشتمین سلسله حاکم بر مراکش است و محمد ششم، در واقع بیست و ششمین پادشاه این سلسله است.
9 : وضعیت اقتصادی این کشور چطور است؟ میزان تولید ناخالص داخلی این کشور 260 میلیارد دلار است که این کشور را در رده پنجم اقتصادهای بزرگ آفریقا و پنجاه و ششم در سطح جهان قرار میدهد. 56 و نیم درصد از این تولید از طریق بخش خدمات به دست میآید. به طور مشخص گردشگری. آخرین آماری که مربوط به زمان پیش از کروناست میگوید در یکسال، حدود 13میلیون نفر به مراکش میروند تا از مناطق دیدنی آن از جمله دو شهر مراکش و فاس دیدن کنند. علاوه بر این سرمایهگذاری در بندر و حمل و نقل را افزایش داده است تا خود را به عنوان مرکز و واسطهای برای تجارت در سراسر آفریقا قرار دهد.
نماد این ماجرا، یک بندر و منطقه آزاد تجاری جدید است که در نزدیکی شهر طنجه تاسیس شده است. رشد و توسعه اقتصادی این کشور بیشتر از سال 2000 به بعد آغاز شده است. بستر آن تجارت خارجی مناسب این کشور بود که با استفاده از یک توافقنامه تجارت آزاد دوجانبه با آمریکا و یک توافقنامه با اتحادیه اروپا در سالهای 2006 و 2008 بود. اما در حالی که عملکرد دولت در کاهش تورم، با وجود حذف یارانهها، موفق بوده و تورم این کشور در سال 2019، کمتر از یک درصد بوده است اما میزان بیکاری، همچنان بالاست و فقر به ویژه در مناطق روستایی نیز، پدیده رایجی است.
ذکر این نکته ضروری است که مراکش علاوهبر بخش خدمات، در بخش کشاورزی مثل تولید گندم هم دستی بر آتش دارد و به جز آن یکی از بزرگان صنعت اتومبیل در قاره آفریقاست. در شهر کازابلانکای این کشور رنو، یک کارخانه دارد و حتی هدف این کشور، این است که بتواند سالیانه یک میلیون خودرو تولید کند. بیشترین میزان صادرات 37 میلیارد دلاری این کشور هم خودرو است. مراکش 46 میلیارد دلار هم واردات دارد که بیشترین میزان آن نفت و مواد پتروشیمی پالایش شده است. اسپانیا و فرانسه بزرگترین شرکای تجاری این کشور هستند.
10: اختلافات بینالمللی : مهمترین اختلافی که در این کشور وجود دارد نزاع بر سر یک منطقه خالی از سکنه و بیابانی به نام صحرای غربی در جنوب این کشور است. این منطقه را اسپانیا در اواخر قرن نوزدهم، به قلمروی خود ملحق کرد. کمی بعد در آنجا یک جبهه به نام پولیساریو به وجود آمد و در آنجا یک کشور مستقل به نام جمهوری دموکراتیک عربی صحرا تاسیس کرد. با این حال مراکش این منطقه را جزو خاک خود و به نوعی استان جنوبی خود میداند. مراکش به اتهام حمایت ایران از جبهه پولیساریو از اردیبهشت 1397، روابط خود با ایران را قطع کرده است. این کشور همچنین تنشهای مرزی محدودی با الجزایر، موریتانی و اسپانیا را تجربه کرده است.
11: فرهنگ و هنر: بهترین نماد در این مورد سینما و موسیقی است. بسیاری از فیلمهای سینمایی مهم جهان در این کشور فیلمبرداری شده است. حالا حتما شما یاد فیلم کازابلانکا افتادهاید ولی باید بگویم که این فیلم در واقع، به طور کامل در کالیفرنیا فیلمبرداری شده است اما مثلا در سال 1952، اورسون ولز در اقتباس خود از «اتللو» شکسپیر که جایزه بزرگ جشنواره فیلم کن آن سال را دریافت کرد؛ در مراکش به تصویربرداری پرداخته بود و بخشی از سکانسهای فیلم لارنس عربستان نیز در این کشور فیلمبرداری شده است. در موسیقی هم مراکشیها ترکیبی از موسیقی عربی و آفریقایی و البته موسیقی اروپایی به خصوص فرانسوی را دارند و از این نظر موقعیتی قابل توجه در جهان عرب دارند.
12: سلبریتیها: در میان سلبریتیهای دنیای موسیقی خوب است به سعد لمجرد اشاره کنیم که با آهنگ انت معلم خود در ایران مشهور و شناخته شده است. در میان فوتبالیستها هم میتوانیم به دو نفر اشاره کنیم: اشرف حکیمی که بازیکن پاریسنژرمن است و حکیم زیاش که در چلسی بازی میکند.
13: فوتبال: فوتبال، محبوبترین ورزش این کشور است. تیم ملی این کشور در سال 1970 برای نخستین بار به جامجهانی صعود کرد که در مرحله گروهی از آلمان غربی و پرو باخت و با یک تساوی برابر بلغارستان به کار خود پایان داد. در سال 1986 مراکشیها یک شاهکار انجام دادند و با دو تساوی برابر لهستان و انگلستان و پیروزی برابر پرتغال به عنوان تیم اول به دور بعد صعود کردند.
در سال 1994 آنها به هلند، بلژیک و حتی عربستان سعودی باختند و در سال 1998 اگرچه با نروژ مساوی کردند ولی با دو باخت برابر اسکاتلند و برزیل، در مرحله گروهی حذف شدند. آنها دیگر بیست سال، به جام جهانی نرفتند تا اینکه در جامجهانی روسیه، با دو باخت برابر ایران و پرتغال و تساوی در برابر اسپانیا از دور رقابتها حذف شدند تا اینکه نهایتا در قطر توانستند به آرزوی دیرینه خود برسند و به دور بعدی جامجهانی صعود کنند.
