روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| اواخر سال گذشته نرخ سود بانکی بعد از کشمکشهای فراوان افزایش پیدا کرد و به حدود ۲۳درصد رسید. خیلیها میگفتند از آنجا که هنوز هم نرخ بهره نزدیک به نصف تورم است این افزایش کارایی خاصی نداشته اما تلاشی که از ابتدای امسال از طرف بانکهای مختلف برای جذب سپرده بیشتر میبینیم نشان میدهد که شبکه بانکی احتمالا روی افزایش میل مردم به سپردهگذاری در بانک حساب کرده است اما چه میزان سپرده دیگر نیاز است که بانکها از نظر تسهیلات پرداختی و سپردههای دریافتی متعادل شوند؟ اصلا مردم چقدر و در کدام بانکها سپرده میگذارند؟
رشد وام از رشد سپرده سبقت گرفت
اگر بخواهیم به زبان خیلی ساده فعالیت بانکها و فلسفه وجودی آنها را توضیح بدهیم اینطور میشود که بانکها باید سرمایههای خرد و کلان مردم را که نمیتوانند با آنها کار خاصی انجام بدهند جذب کنند و از همان محل به کسانی که برنامه اقتصادی خاصی دارند وام بدهند. این وسط هم خودشان کارمزد بردارند و یا در سود سرمایهگذاریها شریک شوند.
بنابراین شاید منطقی به نظر برسد که بانکها در دادن وام خیلی محتاطتر از دریافت سپرده باشند و همیشه سعی کنند که کفه ترازوی حساب و کتابشان در بخش جذب سپرده سنگینتر باشد اما این موضوع در مورد بسیاری از بانکهای ایرانی اصلا صدق نمیکند و کاملا هم برعکس است. به این صورت که بانکها در ایران بیشتر در حال تسهیلات دادن به نظر میرسند و کمتر موفق به جذب سپرده میشوند.
اینطور که بانک مرکزی در اسفند ماه سال گذشته گزارش داد مانده کل سپردههای بانکها که در ادبیات اقتصادی به پول تحریری یا بانکی شناخته میشود، بالغ بر 7هزار و 274هزار میلیارد تومان بود که این عدد در سال ۱۴۰۰ چیزی در حدود ۶هزار و ۸۷۸ همت بوده است که این میزان کل سپردهها در سال ۱۴۰۱ نزدیک به ۳۱درصد نسبت به سال قبل از خودش رشد داشته است.
از آن طرف اما مانده کل تسهیلات در اسفند سال گذشته بیشتر از 5هزار و 583همت بوده و این نسبت به پایان اسفند سال قبل رشد 2/35درصدی داشته است. این یعنی سال گذشته رشد تسهیلاتدهی بانکها از رشد سپردههای بانکی سبقت گرفته است و این میتواند تا اندازهای تورمی که امسال مردم با آن دستوپنجه نرم کردند توضیح بدهد.
به زبان ساده این موضوع به نیازمند شدن بانکها به منابع پولی منجر میشود و بانکها مجبور به استقراض از بانک مرکزی میشوند. در ادامه این استقراض با چاپ پول بدون پشتوانه پاسخ داده میشود و تورم ایجاد میکند ضمن اینکه پرداخت تسهیلات بیشتر از جذب سپرده یعنی مازاد نقدینگی در دست مردم که روی تقاضا تاثیر میگذارد.
کارنامه بانکها
حالا سوال به وجود میآید که کدام بانکها بیشترین سپرده را گرفتهاند و چقدر تسهیلات دادهاند. برای رسیدن به جواب این سوالها باید صورتهای مالی بانکها را بررسی کرد اما غیر از بانکهای بورسی و خصوصی بقیه بانکها چندان مجبور به انتشار منظم گزارشهای مالیشان نیستند بنابراین ممکن است جای بسیاری از بانکها در این گزارش خالی به نظر برسد.
اگر آمارهای مربوط به امسال را بخواهیم میبینیم که از میان تمام بانکهای کشور فقط بانکهای پاسارگاد، ملت، اقتصاد نوین، پست بانک ایران، صادرات، کارآفرین، سینا، دی، خاورمیانه، سامان، پارسیان، تجارت و موسسه اعتباری ملل نسبت به انتشار گزارش عملکرد ماهانه خود اقدام کردهاند و گزارش عملکرد جدیدی از دیگر بانکها در دسترس نیست.
همین گزارشها نشان میدهد که طی ۴ماهه اول امسال بیشتر از ۱۸۸همت به مانده سپردههای این بانکها افزوده شده است و بیشترین سپرده بانکی در بانک ملت قرار دارد. مانده سپردههای سرمایهگذاری بانک ملت در پایان تیر ماه امسال در سطح هزار و 22 همت قرار داشته است. بعد از بانک ملت، بیشترین میزان سپردهگذاری مربوط به بانکهای تجارت و صادرات است. مانده سپردههای بانکی بانک تجارت در پایان تیر ماه امسال معادل 594 همت و برای بانک صادرات معادل 571 همت بوده است.
همچنین در بین این 13 بانک، کمترین میزان سپرده مربوط به بانک دی است آن هم به مبلغ 40 همت. این یعنی میزان سپردههای بانک ملت بیشتر از 25 برابر سپردههای بانک دی است.بررسی روند تغییرات میزان سپردههای بانکی طی چهار ماهه اول امسال هم نشان میدهد که بیشترین رشد میزان سپرده در موسسه اعتباری ملل اتفاق افتاده یعنی اگرچه میزان سپردههای بانک ملت از بقیه بالاتر است اما رشد سپرده در موسسه ملل بیشتر بوده و مانده سپردههای موسسه اعتباری ملل طی چهارماهه نخست امسال معادل 33/6درصد رشد داشته و از 37/6همت در پایان اسفند سال گذشته به بیش از 50 همت در پایان تیر ماه امسال رسیده است.
بعد از ملل، بانکهای اقتصاد نوین و سینا در رتبههای بعدی قرار دارند. طی چهار ماهه اول امسال، مانده سپردههای بانک اقتصادنوین معادل 15/2درصد و بانک سینا معادل 13/7درصد افزایش یافته است.تنها بانکی که طی این دوره با افت میزان سپرده مواجه شده، بانک تجارت است. مانده سپردههای این بانک طی چهار ماهه نخست امسال 3/7درصد کاهش یافته است.
وقتی میزان وامهای پرداختی را مرور میکنیم میبینیم تقریبا همین نسبت برقرار است و بانک ملت و تجارت هر کدام نزدیک به ۱۰۰همت وام دادهاند. در گزارش دیگری از سوی بانک مرکزی هم میبینیم که ۵۰درصد وامهایی که در بهار امسال داده شده از سوی بانکهای ملت، تجارت، ملی و صادرات بوده است.
قبلا چطور بود؟
اگر کمی عقبتر برویم و به اطلاعات سال گذشته و ۱۴۰۰ مراجعه کنیم آمارهای جامعتری بهدست میآوریم اما وضعیت بانکهای صدرنشین در دریافت سپرده و پرداخت تسهیلات چندان تفاوتی نمیکند اما حضور پرشور بانک آینده در جذب سپرده، پرداخت سود بالا و ناتوانی از دریافت سود وامهایی که داده جالب به نظر میرسد.
آمارهای سال ۱۴۰۰ نشان میدهد که بانک ملت با جذب 279هزار میلیارد تومان، بانک آینده با 266هزار میلیارد تومان، بانک صادرات با 121هزار میلیارد تومان، بانک تجارت با 118هزار میلیارد تومان و بانک کشاورزی با 96هزار میلیارد تومان پنج بانک با بیشترین جذب سپرده از اشخاص حقیقی را تشکیل میدهند.
این 5 بانک مجموعا 55درصد از کل سپردههای سرمایهگذاری شده اشخاص حقیقی را جذب کردهاند. نکته جالب توجه در بین پنج بانک با بیشترین حجم سپرده جذب شده این است که بانکهای ملت و کشاورزی بهترتیب در 19میلیون و 18 میلیون فقره، بانک صادرات با 10 میلیون و بانکهای رفاه و تجارت هم هرکدام در 7میلیون حساب سرمایهگذاری، این مبالغ را از مشتریان جذب کردهاند.
حال آنکه بانک آینده که بعد از بانک ملت بیشترین سپردههای سرمایهگذاری را جذب کرده، فقط از سه میلیون و 850 هزار حساب اشخاص حقیقی این مبالغ را به دست آورده که این یعنی مشتریهای قدرتمندتری داشته است. صورت سود و زیان تلفیقی مالی این بانک هم نشان میدهد که در سال 1400 بانک آینده در خالص درآمد از تسهیلات اعطایی و هزینه سود سپردهها که اولین و عمدهترین سرفصل صورت سود و زیان بانکهاست با ضرر 24هزار میلیارد تومانی روبهرو بوده که حتی با لحاظ سایر اقلام که در ادامه صورت سود و زیان آمده است نهتنها تمام یا قسمتی از ضرر خود را پوشش نداده بلکه سال مالی 1400 را با زیان خالص 28هزار میلیارد تومانی به پایان رسانده است.
در واقع بانک آینده با 24هزار میلیارد تومان شکاف در بین بانکهایی که از درآمد تسهیلات اعطایی و هزینه سود سپردههای پرداختی به مشتریان دچار زیان شدهاند رکورددار بوده است. بانک ایران زمین هم سال 1400 را با درآمد تسهیلات اعطایی 1540 میلیاردی و سود پرداختی 9770 میلیاردی پشتسر گذاشت که شکاف بیش از 8000میلیارد تومانی بین دریافتی از تسهیلات و پرداختی سود به سپردههای سرمایهگذاری را به ثبت رسانده است.
در ادامه هم بانک گردشگری با 5400 میلیارد تومان، بانک دی با 5 هزار میلیارد تومان، پارسیان(در سال 1399) 3هزار میلیارد تومان، سرمایه با 2571 میلیارد تومان و شهر با 884 میلیارد تومان شکاف دریافتی سود تسهیلات و پرداختی سود به سپردههای سرمایهگذاری دچار کسری و ضرر شدهاند یعنی سود تسهیلاتی که دادهاند چنان برنگشته که بتوانند سود سپردههایشان را پرداخت کنند.
