روزنامه هفت صبح، گروه بازار| پیاز، سیبزمینی و گوجه یک تیم سهنفره را تشکیل میدهند که هر سال بهنوبت هوای قلدری و قلندری به سرشان میزند. فعلا نوبت گردوخاک کردن پیاز است و قیمتش در فروشگاههای سطح شهر به محدوده 25 تا 60 هزار تومان رسیده. قیمتی که از دیماه گذشته و به گفته مسئولان قرار بود بعد از رسیدن تولید جنوب کشور به بازار بشکند، اما حتی در وعده وعیدهای مرسوم میشنویم تا سال بعد نباید منتظر عادی شدن بازار آن باشیم.
اگر سری به میوهفروشی محلهتان بزنید قیمت پیاز زرد بین 25 تا 50 هزار تومان و قیمت پیاز قرمز نیز بین 35 تا 60 هزار تومان است. این قیمتها در میدانهای ترهبار شهرداری پایینتر است و مثلا با 38 هزار تومان میتوان یک کیلو پیاز خرید. گوجهفرنگی و سیبزمینی هم معمولا رفیقشان را تنها نمیگذارند و به نوبت با افزایش قیمت عجیب و غریب، چند روز و چند هفته مردم را بهزحمت میاندازند. اما ماجرا چیست و چرا قیمت پیاز بالا رفته؟ این افزایش قیمت برای پیاز و یارانش گوجهفرنگی و سیبزمینی در چند ماه اخیر چگونه بوده، مسئولان چه میگویند و این سه محصول پرمصرف در پنج سال گذشته چقدر افزایش قیمت داشتهاند؟ در این مطلب سعی میکنیم به تمام این سوالات جواب بدهیم.
رابطه عجیب پیاز با برف و باران و صادرات
ایران با تولید سالانه بیش از سه میلیون تن پیاز رتبه ۱۲ تولید و رتبه ۲۰ سطح زیرکشت جهان را داراست. سرانه مصرف پیاز در ایران برای هر فرد ۲۲ تا ۲۴ کیلوگرم است، یعنی برای هر فرد حدود 2 کیلوگرم. طبق آخرین قیمت ثبت شده در مرکز آمار ایران که مربوط به دیماه و حدود 22 هزار و 800 تومان است، اگر یک خانواده چهارنفره در ماه هشت کیلو پیاز مصرف کند، باید حدود 92 هزار تومان برای خرید پیاز بپردازد. با این اوصاف رکورد گرانی فعلا دست پیاز است.
مرور گزارشهای رسمی نشان میدهد قیمت پیاز از بهمن سال 96 تا بهمن امسال از کیلویی دو هزار و 500 تومان به 35 تا 60 هزار تومان رسیده و تقریبا 14 تا 20 برابر رشد کرده است. اما چرا راه دور برویم؟ قیمت پیاز در مهرماه و ابتدای فصل پاییز امسال حدود 10 هزار تومان بود، یعنی بعد از گذشت تنها پنجماه قیمت آن سه تا پنج برابر شده است. بعضی از مسئولان همان روزهای اول گرانی پیاز، صادرات بیرویه را عامل اصلی افزایش قیمت اعلام کردند و گفتند پس از کاهش تعرفه صادرات پیاز از ۱۲۰درصد به ۵۰درصد در آبانماه، صادرات پیاز افزایش پیدا کرد و در نتیجه باعث کمبود پیاز در بازار و افزایش قیمت آن شد.
براساس آمار گمرک فقط در مهرماه امسال ۱۰۱ هزار تن پیاز به ارزش ۱۴ میلیون دلار به کشورهای مختلف صادر شده است. حتی مدیرکل نظارت بر کالاهای اساسی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرد فقط روزانه دو هزار تن پیاز به کشور پاکستان صادر شده است. اما بعد از اعمال شرایط سختگیرانه و جلوگیری از صادرات پیاز، باز هم اتفاقی نیفتاد و قیمت پیاز روز بهروز بالاتر رفت. حتی جهاد کشاورزی تصمیم گرفت برای پایین آوردن نرخ این محصول، از طریق بنادر جنوبی پیاز وارد و به بازار تزریق کند.
به گفته اسدالله کارگر گلشنآبادی رئیس اتحادیه میوه و سبزی، جهاد کشاورزی از هندوستان پیاز با قیمت 15 هزار و 800 تومان وارد کرده، اما هنوز این پیاز عرضه نشده و نتوانسته قدمی برای کاهش قیمتها بردارد. تنها بار پیازی که این روزها خیلیها امیدوار هستند با رسیدن آن به بازار کمی قیمتها کنترل شود، پیاز جیرفت است که آنهم فعلا در راه است و هنوز به بازار مرکزی ترهبار نرسیده است. کارگر به هفت صبح میگوید این پیاز نیز قرار است با قیمت 15 هزار و 800 تومان در بازار عرضه شود.
البته بندرعباس نیز همیشه در این فصل بار پیاز به مرکز میفرستاد که امسال و پس از بارندگیهای اخیر محصول کیفیت برداشت ندارد و فعلا همه چشمها به زمینهای کشت پیاز در جیرفت دوخته شده که قرار است به مثابه یک نجاتدهنده وارد بازار شود. رئیس اتحادیه میوه و سبزی معتقد است بهغیر از صادرات بیش از حد پیاز در پاییز، سرما و بارندگی و بهتبع آن تاخیر در برداشت و حملونقل مهمترین دلایل گرانی پیاز هستند.
به گفته کارگر در فصل زمستان فقط شهرهای جنوبی پیاز کشور را تامین میکنند و سرما و برف و باران و بسته بودن جادهها و همچنین سخت شدن برداشت پیاز روند رسیدن این محصول به بازارهای بزرگ را کند کرده است. اما بهغیر از سرما و برف و صادرات، احتکار این محصول در انبارها در گرانی آن بیتاثیر نیست. در چند روز گذشته خبرهایی درباره پیدا کردن انبارهای احتکار پیاز در بعضی از شهرهای تولیدکننده پیاز منتشر شده و اینکه بعد از این اقدامات سرانجام قیمت پیاز کاهش پیدا میکند و مردم میتوانند پیاز را در فروشگاههای سطح شهر با قیمتهای کمتری خریداری کنند.
اما رصد بازار و همچنین فروشگاههای سطح شهر و فروشگاههای آنلاین اینترنتی نشان میدهد، پیاز همچنان در جاده گرانی حرکت میکند و در حال سبقت گرفتن از همه صیفیجات است. گرانی پیاز تا جایی پیش رفته که روز یکشنبه جواد ساداتینژاد وزیر جهاد کشاورزی نیز اعلام کرد سردی هوا دست و بال کشاورزان را بسته و تا چند روز دیگر که هوا گرمتر میشود محصول کشاورزان هرمزگان، سیستان و بلوچستان و جنوب کرمان به بازار میرسد و قیمت پیاز را کنترل میکند.
سیبزمینی؛ دردسری برای تمام فصول
سیبزمینی یار غار پیاز و یکی از پرمصرفترین صیفیجات در تمام فصول سال است. به همین دلیل جای ویژهای در سبد خانوار ایرانیها دارد. قیمت سیبزمینی در فروشگاههای سطح شهر بین 20 تا 35 هزار تومان است، البته اگر به بازار میوه و ترهبار شهرداری سر بزنید این قیمت کمی پایینتر و بین 18 تا 22 هزار تومان است. سرانه مصرف سیبزمینی در کشور ۴۵ تا ۵۰ کیلو است، یعنی هر نفر در ماه حدود چهار کیلو سیبزمینی میخورد. پس یک خانواده چهارنفره با این قیمتها در ماه باید بین 320 تا 560 هزار تومان برای خرید سیبزمینی کنار بگذارد.
اگر نگاهی به گزارشهای رسمی بیاندازیم با قیمتهایی متفاوت روبهرو میشویم. مثلا قیمت هر کیلو سیبزمینی در بهمن سال 1396 حدود هزار و 780 تومان بوده اما در آخرین گزارش اعلام شده توسط مرکز آمار که مربوط به دیماه امسال است قیمت هر کیلو سیبزمینی حدود 10برابر یعنی 17 هزار و 300 تومان است. سیبزمینی مثل پیاز در روزهای ابتدایی زمستان روی مدار صعودی حرکت کرد. حالا به گفته رئیس اتحادیه میوه و سبزی به ثبات رسیده و قیمتش کمتر هم میشود.
به گفته کارگر مهمترین دلیل گرانی سیبزمینی در روزهای سرد زمستانی کاهش عرضه است چون در فصلهای دیگر سیبزمینی در حاشیه شهرها کشت و به بازار تزریق میشود اما در زمستان باید منتظر عرضه محصول کشاورزان شهرهای گرم باشیم. درست است سیبزمینی امسال مثل پیاز با مشکل صادرات و کمبود محصول مواجه نبود، اما سرما که بود. کارگر به هفت صبح میگوید مشکلات حمل و نقل و گرانی کرایهها و دستمزد کارگر در شهرهای جنوبی روی قیمت محصول تاثیر میگذارد و باعث میشود قیمتها بالا برود.
کارگر معتقد است فعلا مشکلی درباره قیمت سیبزمینی وجود ندارد و اگر افزایش قیمتی بهوجود بیاید مقطعی است و بعد از چند روز نیز مشکل حل میشود، چون کمکم هوا گرم میشود و سطح زیر کشت سیبزمینی در مزارع بیشتر میشود و با گرمی هوا نیز دیگر مشکلی برای حملونقل نیست و قیمتها نیز به ثبات میرسد.
گوجهفرنگی؛ بازار تقریبا همیشه متلاطم
گوجهفرنگی همیشه پای ثابت خبرهای بازار میوه و ترهبار است. هر چند هفته یک بار حداقل یک خبر درباره افزایش قیمت گوجهفرنگی یا کمبود آن در بازار شنیده میشود. البته این خبرها در فصلهای سرد مثل پاییز و زمستان بیشتر شنیده میشود و مسئولان نیز تغییر آبوهوا و بارشها را دلیل اصلی گرانی آن اعلام میکنند. اما افزایش قیمت گوجهفرنگی با اینکه به چشم میآید اما چون میتوان جای آن را با رب پر کرد یا اصلا بهطور کامل حذفش کرد، مثل پیاز و سیبزمینی هزینه سنگینی به سبد خرید خانوادهها اضافه نمیکند اما بههرحال حس میشود.
بهتر است بدانید ایران با تولید هفت میلیون تن گوجهفرنگی در سال در رتبه هفتم دنیا قرار دارد و تقریبا این صیفیجات در بیشتر شهرهای ایران چه در مزرعه و چه در گلخانه کشت میشود، اما مثل سیبزمینی و پیاز همچنان بار اصلی روی دوش کشاورزان جنوبی است. به گفته کارگر همین دلیل باعث تغییر قیمت آن در ماههای سرد سال میشود. چون شرایط کشت گوجهفرنگی در مزرعه و گلخانه سخت نیست ،در حاشیه بیشتر شهرها این مزارع زیر کشت گوجه میروند و در ماههای گرم سال به بازار کمک میکنند و نمیگذارند قیمت آن بالا برود.
اما با شروع سرما و بارش باران و برف کمکم باید منتظر برداشت محصول از شهرهای جنوبی باشیم. این تفاوت میزان عرضه در بازار در زمستان باعث افزایش قیمت گوجهفرنگی میشود و این تغییر قیمت ناگهاني بهچشم میآید. در حال حاضر قیمت یک کیلو گوجهفرنگی در فروشگاههای سطح شهر بسته به کیفیتی که دارد بین 16 تا 28 هزار تومان است. حتی بعضی از فروشگاهها گوجهفرنگی دستچین گلخانهای که سرخ و درخشان هستند را با قیمت 32 تا 35 هزار تومان میفروشند.
قیمت گوجهفرنگی مثل قیمت پیاز و سیبزمینی در چند سال گذشته در جاده افزایشی حرکت کرده است. طبق گزارش مرکز آمار ایران قیمت گوجهفرنگی در دیماه گذشته حدود 14 هزار تومان ثبت شده است. اما اگر نگاهی به قیمت این صیفیجات در دیماه سال 96 بیاندازیم، قیمت این محصول در پنج سال حدود پنج برابر افزایش داشته است. هر کیلو گوجهفرنگی در دیماه پنج سال پیش با قیمت دو هزار و 600 تومان فروخته میشد.
طبق آخرین آمار که مربوط به سال 92 است هر ایرانی در سال 50 کیلو گوجهفرنگی مصرف میکند، یعنی در ماه حدود چهار کیلوگرم. اگر کف قیمت گوجهفرنگی در فروشگاهها را 20 هزار تومان در نظر بگیریم هر نفر در ماه حدود 80 هزار تومان باید برای خرید گوجهفرنگی کنار بگذارد. یعنی هزینهای نزدیک به 320 هزار تومان برای یک خانواده چهار نفره. این هزینه شاید به تنهایی به چشم نیاید اما کنار هزینهای که باید برای پیاز و سیبزمینی کنار بگذاریم، رقم چشمگیری میشود. رقمی که باعث میشود این افزایش قیمتها خیلی بیشتر بهچشم بیاید.
