روزنامه هفت صبح، آرش پورابراهیمی| درست در هفتهای که حرفهای عجیب یک شخصیت رسانهای درباره فوتبالیستها واکنشهای بسیاری را برانگیخت، سه میزبان پادکست فوتبال ۳۶۰ در بحثی جذاب به دلایل بالا بودن رقم قرارداد فوتبالیستهای ایرانی پرداختند که خب قاعدتا این دومی در فضای مجازی چندان مورد توجه قرار نگرفت. البته واضح است که حتی اگر بپذیریم دستمزد فوتبالیستهای ایرانی بالاتر از انتظار است باز هم هیچ تقصیری متوجه فوتبالیستها نیست.
اگر شما بهعنوان نیروی کار توانایی چانهزنی بالایی دارید و میتوانید دستمزد بالایی بگیرید، دلیلی وجود ندارد که از این دستمزد صرفنظر کنید. اما آیا دستمزد فوتبالیستهای ایرانی واقعا بالاست؟ کارشناس پادکست فوتبال ۳۶۰ با مقایسه نسبت دستمزد فوتبالیستها به مدیران در کشورهای آلمان و ایران به این نتیجه رسید که دستمزد فوتبالیستهای ایرانی بالاست. اما این مقایسه چندان راهگشا نیست چراکه شاید اهمیت فوتبال در ایران نسبت به آلمان بیشتر باشد.
نه اینکه فوتبال ایران جایگاه بالاتری نسبت به فوتبال آلمان داشته باشد اما شاید توجه عمومی و رسانهای به فوتبال در ایران حتی از آلمان هم بیشتر باشد. در این صورت طبیعی است که نسبت دستمزد فوتبالیستها به مدیران در ایران هم بیشتر باشد. بهخاطر داشته باشید که ما اینجا از اقتصاد سوپراستارها حرف میزنیم، جاییکه میلیونها نفر فعالیت گروه کوچکی از ابرستارهها را دنبال میکنند. اقتصاد سوپراستارها تقریبا همزمان با ظهور رسانههای جدید به بخشی از ادبیات اقتصاد بهخصوص اقتصاد نابرابری تبدیل شد.
باید بهخاطر داشت که ادبیات معمول اقتصاد درباره تعیین دستمزد در بازار نقلوانتقالات فوتبال کارایی چندانی ندارد. طبق ادبیات جریان اصلی اقتصاد، دستمزد نیروی کار تابعی از میزان تولید نهایی آن نیروی کار است. اما بهسختی میتوان باشگاههای فوتبال در ایران و بسیاری از باشگاههای خارجی را بنگاهی اقتصادی در نظر گرفت که هدف آنها صرفا کسب سود است. بودجه باشگاهها از منابعی غیر از درآمد باشگاه تامین میشود و در نتیجه منفعت اقتصادی بازیکنان برای باشگاه لزوما ارتباط چندانی با دستمزد آن بازیکنان ندارد.
مقایسه جالبتر درباره سنجش بالا بودن دستمزد بازیکنان ایرانی این است که دستمزد بازیکنان ایرانی حاضر در لیگ ایران با بازیکنان ایرانی حاضر در لیگهای خارجی مقایسه شود. اینجاست که (طبق آنچه در پادکست فوتبال ۳۶۰ گفته شد) مشخص میشود دستمزد بازیکنان ایرانی حاضر در لیگ خلیجفارس بالاتر از مبلغی است که همین بازیکنان بابت بازی در تیمهای اروپایی دریافت خواهند کرد. جالب اینکه حتی سقوط چشمگیر ارزش پول ملی هم باعث نشده که این نسبت تعدیل شود.
مشکل اینجا به ساختار بازار بازیکنان فوتبال در ایران باز میگردد. تیمهای حاضر در لیگ برتر بهطور کلی میتوانند حداکثر چهار بازیکن خارجی جذب کنند. همین قانون عرضه بازیکن را در فوتبال ایران محدود کرده و در نتیجه به افزایش قیمت بازیکنان موجود در بازار میانجامد. ظاهرا باشگاهها هم از چنین قانونی رضایت ندارند و برخی از آنها درخواست کردهاند که سهمیه بازیکنان خارجی به شش بازیکن برای هر تیم افزایش یابد.
اگر ورود بازیکنان خارجی به فوتبال ایران کاملا آزاد شود، در آن صورت میتوان انتظار داشت که قیمت بازیکنان ایرانی در بازار تعدیل شود. البته این قیمت احتمالا هنوز جایی بالاتر از قیمت جهانی همین بازیکنان قرار خواهد گرفت چراکه از یکسو توجه رسانهای به این بازیکنان در داخل بر ارزش تجاری آنها خواهد افزود و همچنین بازیکنان خارجی احتمالا برای حضور در ایران نسبت به برخی از دیگر کشورها پول بیشتری طلب خواهند کرد.
سیاستگذاران احتمالا دلایل مختلفی برای وضع قانون سقف بازیکنان خارجی داشتهاند. شاید کنترل هزینههای ارزی (حتی به بهای هزینههای ریالی بیشتر) یکی از این دلایل بوده است. شاید هم تصور کردهاند که چنین قانونی به بهبود کیفیت بازیکنان داخلی خواهد انجامید که در این مورد کارشناسان ورزشی باید نظر بدهند. اما یک چیز مشخص است و آن اینکه فوتبالیستهای داخلی برنده اصلی چنین قانونی محسوب میشوند چراکه میتوانند از مزیت رقابت کمتر و دستمزد بیشتر بهرهمند شوند.
